Imanol Epelde, blogaria

Jendarte gero eta makinizatuagoan bizi gara. Makinak ohoratzen ditugu giza balioen gainetik. “Hi haiz hi makina!” esaka ibiltzen gara elkarri, “makina” zerbait gaindiezina, hobe ezina bailitzan. Azkarretan azkarrenak dira edozein motatako aparailu horiek, baina gauza hotz eta tontoagoak ere nekez aurki daitezke. Kontua da makinak eta teknologiak bezala, zientzia eta zientifikotasuna ere jainkoesten ditugula. Hori, berez ez litzateke txarra izango, humanitatearen ikuspegitik begiratu eta ulertuko bagenu dena. Are gehiago aro digitala izenarekin bataiatu dugun garai berri baten aurrean.

Aldatu dira gure arteko harremanak, aldatu dira komunikazio ereduak, kanbiatu da ulertzeko eta jakintza ulertzeko modua (Google bihurtu dugunetik munduari begiratzeko behatxulo), ezberdina da irakurtzeko era ere, pantailetatik ari garenez gero… Beste garai baten aurrean gaude. Eta giza balioak inoiz baino beharrezkoagoak diren honetan, egoera diglosikoan eta azpiratuan daude humanitateak. Eta horien artean letrak. Kasik zientzia izaera ukatzeraino.

Eskoletan argi ikusten da hori. Eskoletan eta unibertsitatean noski, Bolognia planak ekarri dituen aldaketak adibide. Gero eta leku handiagoa eta eztabaidaezinagoa dute zenbakiek, matematikek, eta hutsalagoa hitzek, musika eta arteek, etikari buruzko gogoetek… Hizkuntzak ere irakasten dira. Nola aterako dira bada mundura ingelesa jakin gabe? Baina hizkuntza horiek erreminta hutsak bailiran ikasarazten dira. Literatura berriz, garaiko autoreak eta obrak buruz irakasteko darabiltzagu eta ez giza jokabideari buruzko hausnarketak planteatzeko eta eztabaidatzeko. Nobela batek bizitzaz edozein ikasgaik baino gehiago irakatsi dezakeenean.

Funtsean, enpresetara ondo egokituko diren piezak fabrikatzen ditugu ikastetxeetan eta horrela, astelehenetik ostiralera ordutegia zintzo betearazita, isiltasun zuria mantentzera behartzen ditugu. Esandakoa kunplitzen dakiten pertsona efizienteak sortuta, interpretatzeko eta kritikatzeko gaitasuna mugatuta, arazo sozial eta politikoak tabu bihurtu ditugu hezkuntzan.

Informazioaren jendartea ere deitzen zaio jendarte honi. Informazio ugari eskuratzeko modua dugu bai, baina horrek ez du esan nahi ezagutza eta jakintza handiagoa lortu ditugunik. Nola lortuko dugu bada hori, informazioa interpretatzeko gaitasuna gero eta antzutuagoa badugu? Egia da Euskadin Rock & Rollak ez duela dirurik ematen, ez eta giza jakintzek ere, zer esanik ez etikak. Baina humanismoari egiten dion ekarpena ezinbestekoa da. Mundua merkatuaren terminotan planteatzen dugun aldiro, gure erro bakarrari esaten diogu ezetz: gizatasunari. Geure existentzia ukatzeraino.

Balio etikoak hobetu eta indartzeko mekanismo bihurtu behar ditugu zientzia eta teknologia, bakearen alde egiteko, balio etikoak indartzea ezinbestekoa delako. Eta horretarako gizatasunean inbertitu behar da, giza baloreen burtsan. Nola jakitea da zaila. Baina bake osoa nahi bada, alderdien arteko mahaietan arazoaren ertz bati heltzea ez da aski, sakonagoak dira hemen arazoak, oinarrizkoagoak. Eta oinarriari heltzen ez zaion artean, ibiliko gara norabide argirik gabeko politikagintzan eta herrigintzan.

Maialen Lizarralde, Lokarri

Orain dela pare bat aste Bidea Helburuen Indarkeria-eza aktiboa Jardunaldietan eztabaida interesgarri eta beharrezko bat entzun ahal izan nuen galdera hauen inguruan: indarkeria-ezak ba al du generorik? Ba al dago sexismorik mugimendu sozialetan? Erantzuna, noski, baiezkoa zen. Beharrezkoa da, Mauge Cañadak esaten zuen bezala, generoaren betaurrekoak jartzea.

‘Bakezale’ tituluak ez gaitu barruraino sartuta daukagun eredu patriarkalaren erreprodukziotik aske egiten. Mugimendu sozialetan erreprodukzio hori hurrengo eratan islatuko litzateke: presentzia publikoan gehiengoak gizonezkoak izatea, gizon edo emakume baten hitzari ematen zaion sinesgarritasun ezberdina (zenbatek galdetu diegu geure buruari nolako harrera egingo liguketen bizarra izanez gero?), azken erabakiak gizonen esku egotea, espazio fisikoaren edo ahotsaren erabilpena, bileren ordutegia lana/familia-kontziliazioari lotuta… Hau guztia, noski, zama bihurtzen da inposatutako maskulinitate edo feminitatearekin guztiz gustura ez daudenentzat.

Ni neu, arduratu egiten nau gai honek. Eta, zehazki, bake prozesu itzulezina eta elkarbizitza barneratzailea eraikitzeko lanean kezkatzen nau.

Asko idatzi da bake prozesuetan emakumeen partaidetzaren inguruan. NBEk berau gomendatzen duen ebazpena eta guzti egin zuen. Euskal testuinguruan, egon izan dira ekimenak edo gerturatze teorikoak, baina egun eta orain, erabaki politikoek soilik gizonen esku egoten jarraitzen dute. Eta gizona esaten dudanean ez nabil sexuari buruz hizketan, baizik eta ugalketa-aparatu bat ala bestea izateari ezartzen zaizkion rolei buruz. Pentsaera edo ‘egiteko era’ maskulino edo femenino mendebaldarrari buruz ari naiz alegia, hemen espazio kontuengatik jorratu ezin daitezkeenak. Antza, emakumeoi politika gutxiago interesatzen zaigu. Zentzu honetan Barbara Sichtermann-ek egiten duen hausnarketa interesgarria da:

“Lo que causa repulsión a las mujeres dentro de la política es la distancia existente entre el impulso y el hecho, entre el hecho y el resultado, entre el resultado y el plan, que son típicos de la política; es el alejamiento del político de sus propias intenciones, lo formal y abstracto de los anhelos y proyectos; es el difícil conjunto de obligaciones impuestas, de la lentitud de las instituciones y de la competencia subjetiva en todos los casos, lo que en su conjunto actúa para la mente ingenua como la maldición del negocio político. A los hombres les atrae aprender, entender y romper las reglas de este juego, mientras que las mujeres se sienten intimidadas y aburridas y, además, sospechan, y con razón, que por su inclinación a hablar en forma directa no serán comprendidas en este sistema de referencias altamente formalizado que es la política“.

Parekotasun legeak egin arren, Legebiltzarrean emakumeak sartzera behartu arren edo alderdi edo mugimenduen lehen ilaretan emakumeak jartzera bultzatu arren, ‘egiteko erak’, egiturak, maskulinoak izaten jarraitzen dute, eta beraz, bi aukera daude erabakiak hartzen diren tokian egoteko: maskulinizatu, edo mobilizatu, hainbat emakumek egin duten bezala mundu osoan zehar.

Honengatik guztiarengatik, ezinbestekoa iruditzen zait politika ‘egiteko era’ pluraletara ireki dadila exijitzea, non xake-jokaldiak aztertzen dituzten pentsaera arrazionalek eta gorbatadun gizon zuriek parte hartu dezaketen, baina baita ere pentsaera sortzaile, enpatiko, praktiko, xamur, hiperaktibo, sentibera, bat-batekoek… Ez al zaizue iruditzen bake prozesu batek berme gehiago izango lituzkeela itzulezina eta iraunkorra izateko negoziazio mahaietan hau dena egongo balitz? Are gehiago, aspalditik egongo ginela bake prozesu iraunkor bat dastatzen?

Nynaeve, La Rueda del Tiempo

Prozesuaren aurrean jarrera desberdinak agertzen dira. Horietako bat aztertu nahi dut; prozesua izatearen alde egonda ere, negoziazioari ekin baino lehen ETAk bere armak ematea ezinbestekotzat ematearena, alegia.

Irreala egiten zait, inork uste izatea egoera hau gauzagarri edo aukera denik ere. ETAri baldintza hori jartzea, Gobernuari erail ez duten preso guztiak askatu, Batasuna legez barruratu eta ilegalizazio prozesu guztiak etetea, eskatzea bezalakoa bailitzateke.

Hauexek baitira biek dauzkaten jokatzeko kartak. Aldez aurretik ETAk armak utz ditzala, errenditzea da, inolaz ere ez negoziazoa, eta geratuko litzaioken bakarra, klemenziaren keinuaren zain egotea.

Badakit, kasu askotan aipatutako baldintza hori dugula buruan, behin eta berriz entzuna dugulako. Izan ere, hasieran zentzuzkoa deritzogu, eta hain zentzuzkoa bada ¿Zergatik ez luke onartuko ETAk, fede onez ekin balio prozesuari?

Eskatu dakioke ekintzen etetea, gutxi gora behera horixe izan zen aurreko prozesuaren hasieraren ongarri eta egoera. Gero batak zein besteak bertan behera utzia ere.

Nik uste dut, izandako saiakera guztietatik hurrengorako zerbait ikasi dela. Espero dut orain arteko saiakera guztiak igaro eta gero, hurrengoa behin betikoa dadin, ikasiak izan gaitezela. Horrexegatik da hain zuzen garrantzitsu kontuan hartzea, aldez aurreko baldintza kaxkarra eta okerra dela.

Egia da halaber, ezinbesteko baldintzatzat ematen dutenen artean, edo atzean, bi motatako intenzio daudela. Batetik prozesuren bat izate bera guztiz ukatzen dutenak, eta bestetik baldintza hori egotea nahi luketenak, baina behin mahai inguruan egileak eserita, oraindik armak utzi gabe ere, ontzat emango luketenak, bakoitzak bere horretan ez lerrokatuta, baizik eta behingoz mahai berean daudela ikusita.