Imanol Epelde, blogaria

Bale listo. Iritsi da. Eskatua bete da. ETAk armak utzi ditu. Entregatu ditu oraindik ezkutuan zituen zulo bakanak. Hitz eman du ez duela indarrik erabiliko gehiago. 50 urte luuuzeren historiari jarri dio azken puntu eta apartea. Eta iritsi da bakea herri honetara. Azkenean.

1. Orduan, euskara bezalako hizkuntza gutxituari arnas emango liokete Espainiako eta Frantziako estatuek genozidio etnoliginguistikoari aurre eginez?
2. Espainiako Konstituzioaren bigarren artikulua desagerraraziko litzateke autodeterminazio eskubidea onetsita? Eta mota guztietako herri erreferendumak baimenduko?
3. Hedabideek indarkeria eta sexu bortizkeria emititzeari utziko liokete?
4. Udalbiltza bezalako ekimenak antolatzeagatik ez al lituzkete kartzeleratuko politikariak?
5. Bankariek diruaren etikaz hitz egiteari utziko liokete akaso?
6. Jendea telebistako kaka esplikatzeko saioetaz libratuko lukete?
7. Eusko Jaurlaritzak euskal enpresak arma eta gerra negoziotan aberasteko bideari egingo lioke uko?
8. Europar Batasunak kultura irekia indartzeko politikak jarriko ote lituzke abian?
9. Auzitegiek onartuko al lukete herri politiko hau izendatzeko Euskal Herria terminoa?
10. Hedabideek utziko diote gezurraren bidez mina sortzeari?

Eta segi nezake. Luzaz. Biolentziak ere ostadarrak adina kolore baititu.
Bakearen inguruan hitz egiteko eskatu digute blog honetan. Eta indarkeriaz mintzo zarete, ETAren indarkeriaz gehienak. Asko eta asko arrazoiz. Baina, lagunok, 10 galdera horietakoren bati erantzungo zeniokete baietz?

Erramun Osa, idazlea

Indarkeria helburu politikoak lortzeko asmoz darabilen mugimendu politikoak ez du, itxuraz, aukera galduetan sinesten. Izan ere, haiengana irtenbide baten bila hurreratzen den ororen posizio politikoa ahuleziatzat jotzen du, eta haiena, aldiz, indartsutzat, esentzien eta oinarrizko printzipioen ustezko gotorleku. Haatik, akordio bat lortzeko peskizan, hasiera batean izan ditzakeen langak etengabe goratzen ditu, harik eta, mahaiaren bestaldean dagoenak akordioa ez dela posible ikusi eta amore ematen duen arte.

Hurrengo trena etorri etorriko da! Diote. Haren zain egotea besterik ez da behar! Gaineratuz.

Eta trenak badatoz… eta badoaz. Euskal gizarteak aterabidea geroz eta urrunago, ezinezkoa antzeman duen arte, horrenbeste non euskal gizartea sektore horiekiko geroz eta urrunago ez ezik haren joan-etorriaz, etorkizunaz sentiberago azaltzen den.

Nago indarkeria gainditzeko askatu beharreko egiazko korapiloa ez dela, batzuek uste dutenaren kontra, ditxosozko eta, inor bazterrean utzi gabe, gainditu beharreko gatazka politikoa. Hori noizbait zatekeen, beharbada. Alabaina, gatazkarena estalpe bat besterik ez dela iruditzen zait. Murrizten ari zaizkion babesak nola hala mantentzeko estakurua besterik ez dela begitantzen zait. Izan ere, askozaz oinarrizkoagoa da arazoa, eta horregatik konpontzen zailagoa da, nire ustez. Borondate ororen gainetik gutxiengo batek gainerako guzti-guztiei haienak diren printzipioak-eta ezartzeko fosildu den kultura politikoa, hain zuzen. Izan ere, ez ditugu gizarte ireki askotariko batean ezinbestekoak zaizkigun bizikidetzarako oinarrizko arauak partekatzen. Ez dugu lagun hurkoa den bezalakoa onartu nahi; ez dugu, finean, denona edota denontzat dena, gure herria, elkarrekin eraiki nahi!

Horrexegatik, ezker abertzaleak azkenaldiotan egin dituen urratsetan zein adierazpenetan ez dut sinesten. Are gehiago, horiek guztiak galdutako oihartzuna berreskuratzen ahalegintzeko marketin operazioa, ez besterik, direla iruditzen zaizkit, eskubideen murriztailea ez ezik bidegabea ere baden Alderdien Legeak azken bozgorailuetatik botako dituen talaiei nola hala eusteko egindako alferreko ahalegina, akaso. Horregatik, arazoaren muinera jo beharko genuke, nire ustez, bizikidetzarako oinarrizko zorua eta habeak partekatzetik, horien baitan indarkeriak ez baitu ez arrazoibiderik, ez zentzurik eta are gutxiago etorkizunik.

Alvaro Marcos, Ezker Gogoa

Aldaketa garaiak dira gure herrian. Ekonomia, gizartea, politika bera… dena dugu aldagai. Krisialdi latzaren adierazle, hondoa jotzen ari garen seinale. Erresistentziak, proposamenak, ildo berriak, betiko errezetak… denetarik agertzen zaigu, nor baino nor lehia bizian. Une interesgarria, ezbairik gabe, behingoz norabide zuzenean abiatzeko.

Eliza ere aztoratuta dabil. Barne eta kanpoko eragileek bultzatuta, hainbat gai, oinarri eta lehentasunak ezbaian daude, jarrera ezberdinen arteko borroka isil edo zaratatsuan. Ez dira ez makalak kristau komunitateak aurrean dituen arazo eta erronkak. Bere zutabe eta oinarri batzuk kolokan jartzen dituztenak.

Testuinguru honetan, Euskal Herrian Elizak landu eta zaindu beharreko gai nagusietariko bat, bakearena alegia, jarrera eta interes ezberdinen jomugan kokatuta dago, aspaldian. Mugimenduak eta adierazpenak jasotzen dira, nolabaiteko “garaipena” lortzeko, norberaren jarrerak orokortzearen aldeko borrokan. Egia esan, nire ustez, urteetan zehar hazitako ondarea eta ikuspegia arriskuan egon daiteke, interes garbiak dituzten presio-talde batzuen eraginagatik.

Horregatik, eskergarria da oso Joan Maria Uriarte gotzain-ohiaren gogoetak noizbehinka entzutea eta barneratzea. Adibidez, duela hilabete batzuk, Forum Europa-Tribuna Euskadin “Gure Eliza bakearen zerbitzura” izenburuko hitzaldia eman zuen, Bilbon. Bertan, berriro ere, elkarrizketaren beharra, etikaren premia eta guztien giza eskubideen defentsa aldarrikatu zituen.

Funtsean, sentsibilitate politiko guztien arteko eta gatazkan diren aldeen arteko elkarrizketa azpimarratu zuen. Horixe da gatazka guztiak gainditzeko benetako bidea. Horregatik, bere ustez, Elizak aldarrikatu eta bultzatu behar du bide hori, etengabe. Horrez gain, baieztapen bat bota zuen: etikarik gabeko politikak ezin du inongo herririk ez eraiki ez baketu. Etikarik gabe, politikak gizatasuna galtzen du, ustelkerian eroriz.

Bizi dugun bake eza horrek eragiten duen sufrimenduaren mapari errepasoa ere eman zion; han dago guztiz arbuiagarria den ETAren indarkeria, begirunea, laguntasuna eta kalte ordaina merezi dituzten biktimak, edo hurbiltasuna jaso behar duten presoekiko familiarrak, besteak beste. Finean, giza eskubideak guztientzako ukaezinak direla esaten du, baita deliturik handienak egin dituztenentzat ere.

Lehen adierazitako aldaketa garai honetan, hitz eta planteamendu hauetan dagoen gizatasuna eta benetakotasuna azpimarratzea egokia dela pentsatzen dut. Pertsonak eta karismak pasatuko direlako, baina funtsean dauden ideiak eta konpromisuak mantentzea denon lana delako. Behintzat, Eliza bakearen zerbitzura nahi dugun guztiontzat. Eliza bakegilea gura dugunontzat.

Txema Ramírez de la Piscina, EHUko irakaslea

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailak indarkeriaren biktimen lekukotasunak eskolara eraman nahi ditu datorren ikasturtean. Helburu hori lortzeko asmoz, Isabel Celaa sailburua “Hiritarren Heziketa” irakasgaiaren erreforma prestatzen ari da. Momentuz, ez dakigu nola egingo den, ezta zein baliabide pedagogiko erabiliko diren egitasmo hori gauzatzeko ere. Ezaguna dugu, ordea, Lopezen Gobernuak biktimen inguruan eraiki duen diskurtsoa. Pentsatzekoa da irakasgai berriak ildo beretik joko duela.

Zer egingo du Lopezen Gobernuak: guardia zibilak eramango ditu ikastoletara? AVT, Manos Limpias eta Ermuko Foroko kideak maisu-maistra bihurtuko dira? Tortura jasan dituzten pertsonak ere joango al dira euren testigantzaren berri ematera? Zein helburu pedagogikoarekin? Itxura denez, DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako 3. mailako ikasleei irakatsiko zaie materia berria (14 urte inguruko neska-mutilak).

Patxi Lopezen Gobernuak biktimen aintzatespena bihurtu du bere diskurtsoaren ardatz. Helburu hori lortze aldera, Jaurlaritza sekulako ahaleginak egiten ari da: han eta hemen biderkatu egin dira ekitaldi instituzionalak, ekimen publikoak, omenaldiak, adierazpenak, lege-aldaketak eta diru-laguntza publikoak. Ikuspuntu demokratiko soil batetik, ekimen horietako asko oso eztabaidagarriak dira. Adibidez: zergatik izan behar dute indarkeriaren biktimek mesedezko tratua lehiaketa publikoetan? Nork erabakitzen du nor den indarkeriaren biktima? Noiztik aurrera?

Gai honen inguruan, azken hilabeteotan, Jaurlaritzak ekimen dezente antolatu arren, gizartean ez du aparteko oihartzunik lortu; ez behintzat bat bateko erantzuna, seguru asko herritar gehienok ahalegin horiek oso aldebakarrekoak eta goitik bideratuak ikusi ditugulako.

Biktimak eskolara? Bai, baina ez era honetan. Gaia oso delikatua eta hunkibera da. Biktimak bakarrik? Gaiaren konplexutasunak planteamendu globala eskatzen du. Bizikidetzaz ari gara. Berori izan beharko litzateke ardatz: bizikidetza. Hitz egin dezagun errespetuz eta duintasunez bizikidetzaz, gatazkak konpontzeko bide etikoez, sufrimenduaz, doluaz, hutsuneaz, maitasunaz, gorrotoaz, giza eskubideez. Lekukotasun eraikitzaileak behar dira herri honetan; eta guztietan. Konponbideak eskaintzen dituzten testigantzak behar dira, bihotzetik bihotzera mintzo diren ahots samurrak; ez erraietatik mintzo diren buruzagi instituzionalak.

Euskal Herriko eskoletan oso hezitzaile profesionalak daude, eskarmentu handikoak. Bizikidetzari buruzko hainbat ikastaro eta esperientzi interesgarriak landu izan dira gure artean. Hezkuntza munduan, Elkarrik eta Baketik fundazioak, besteak beste, hainbat ekimen, foro, jardunaldi eta kongresu antolatu dituzte gai horren inguruan. Adostasun zabalez jardun dute, karrankarik atera gabe, zarata larregirik gabe, hezitzaileen konplizitatearekin eta parte-hartzearekin, inposaketarik gabe, elkarrizketa tresna eta xede hartuta. Hori da bidea. Sakondu egin behar da. Ez daukat zalantzarik. Lopezek beretzat nahiko luke gizarte erakunde horiek, hezkuntza munduan, jaso duten erantzun eta babesa.

Zer gerta daitekeen? Hezkuntza sailak bere ikuspuntua inposatzen badu hoztasuna jasoko du geletan. Hezitzaileak ez dira inplikatuko eta aukera interesgarri bat alperrik galduko da; beste bat. Jaurlaritzak beste tentazio makurragoa izan lezake: gai hau xantaia bezala erabili itunpeko ikastetxeekin; hots, diru-laguntza jaso ahal izateko ikastetxeak ikasgai berria derrigorrez irakatsi behar. Bestela, sosik ez.

Gure maisu-maistrak profesional zailduak dira. Hainbat sailburu desberdin ezagutu dituzte. Bakoitzak bere bulkada propioa ekarri nahi izan du. Celaa ez da salbuespena izango. Sailburuak joan doaz. Maisu-maistrak hor geratzen dira. Oraingoan ere asmatuko dute formularen bat politikarien erabakiak toreatzeko. Badakizue: zezenaren adarrak, urrutian edarrak.

Bistan da: Lopezek irudia maite du, baina irudiak ez du bera maite. Irakasle sozialista batek kudeatzen duen Euskobarometroak ere bizkarra eman dio. Besarkadak, bostekoak, telebistako fokuak… ohiko jardunbide bilakatu du. Antzezpena gain-antzezpena bihurtzen denean aktorearen gabeziak agerian geratzen dira. Gainbeheraren hasiera da.

Bizkitartean, lehendakariak berean darrai: besarkadak eta bostekoak kanpoan ditu salgai baina etxekoenak ez ditu hartu nahi.

Ezker Abertzalearen “Zutik Euskal Herria” dokumentuaren aurkezpenak erantzun asko sortu ditu maila politikoan. Blogosferan ere topa daitezke irakurtzeko analisi, balorapen eta ikuspegi oso interesgarri eta gomendagarriak. Gainera, guztiek luzatzen dute dokumentu honen eta bakerako aukeren inguruan hitz egiteko gonbidapena.

Joxerra Bustillok nabarmentzen du dokumentuak izaera estrategikoa duen prozesu baten oinarritzea egiaztatzen duela, eta “traba arrotzik gabeko euskal herritarren garapen nazional eta soziala jomuga duen sektore sozial handi baten buru izateko baldintzetan jar dezake ezker abertzalea”.

Bits RojiVerdes-en zera planteatzen dute: “egia dena da abertzaleek ez dietela babesa emango indarkeriazko metodoei beren xede politikoak lortzeko”.

Popotak honela laburtzen du: “Ezker Abertzaleak konfrontazio politikoarekin egiten du apustu, kontziente izanik hori dela Estatua ahultzen duena, eta terrorismoa alde batera uztearekin, horrek ematen baitie indarra”.

Mikel Aranak eztabaida zintzoa iruditzen zaiola adierazten du, baina honela ondorioztatzen du: “berriz ere puntu berean gaude, Ezker Abertzale politikoa, nahigabe bada ere, kupula militar baten erabakien baitan bahitua den puntu horretantxe hain zuzen.”

Jon Inchaurragak, Aberriberrin, uste du “berdinetan jarraitzen dugula. Ez dago damurik edo ETAren indarkeriaren balorapen kritiko aztarnarik ere. Era berean, gainontzeko guztiak salatzen dituzte euskal abertzaletasuna ‘suntsitzen’ saiatzeagatik”.

Floren Aoizek erantzunak nabarmentzen ditu bereziki, esanez “koordenatu hauetan, agente bakoitzak Ezker Abertzaleko oinarrien erabakiari emandako erantzunetan islatzen du bere burua. Era batean ala bestean demokrazia eta euskal nazio-eraikuntzaren zeruertzarekiko aurrerapenak begi onez ikusten dutenek pozik jaso dute berria. Bestalde, kritikak, exijentziak eta eszeptizismo zeinuak gailentzen dira haserre, urduri edo baita larri ere sentitzen direnen aldetik, kiribiletik irteteko aurreikuspenaren aurrean”.

Oskar Matutek harrera ona egiten dio ekimenari eta zera eransten du: “bene-benetan pozten naiz eta nahiago dut berriz ere ilusionatu, desengainu berri baten arriskua hor egon arren”.

Iñigo Urkulluk egokitzat hartu du dokumentua eta zera dio: “ziur nago ezker abertzale ‘horretan’ ETA desagertu behar dela uste duen jende asko dagoela. Baina estrategia eta taktikaren artean mugitzen diren batzuk badaudela ere uste dut. Estrategia haiek borroka armatua deitzen dutena da eta taktika, berriz, bake prozesuak”.

Txema Oleagak baieztatzen du: “berriz ere zalantzak sortzen dabiltza. Berriz ere anbiguotasuna eta betiko hizkera erabiltzen dabiltza ETA eta indarkeriarengandik argi eta garbi ez bereizteko”.

Biturie, Arabatik-en, oso zehatza da: “Dagoeneko ENAM-aren (Euskal Nazio Askapenerako Mugimendua) abangoardia esku politikoetan dago behin betiko”.

Pello Urzelaik uste du bide orri argia dela: “ETAk oraindik ez du adierazi noraino eta nola dagoen engaiatua estrategia berritu honetan, baina argi dago, azken agirian esaten zuenez, ‘ezker abertzalearen borrokaren ardatza aurrerantzean prozesu demokratikoa’ bada, Zutik Euskal Herria ebazpenak jasotzen dituen terminoetan izan beharko duela”.

Xabier Letonaren ustez, dokumentuan planteatzen dituzten “ideia horien atzean da, ezkutuan, garrantzitsuena: une honetan borroka armatuak ez du balio burujabezaleen indar metaketa egituratzeko eta, beraz, alboratu egin behar da”.

Jose Luis Uriz-ek azaltzen du “oraingo honetan serioski dabiltza, eta lehenengo aldiz gatazka luze eta mingarri honen historian, politikoak militarren aurka jaiki dira”.

Javier Madrazoren ustetan “esperientziak ETAk abagune honetan daukan paperaren inguruan zuhurrak izatera behartzen gaitu. Hala ere, ezin ditugu ‘Zutik Euskal Herria’ ebazpenaren nabaritasuna eta irismena ukatu, Zapateroren Gobernuak aintzat hartu beharko lukeen aurrerapauso garrantzitsua baita”.

Hauek dira blogosferan argitaratutako balorazioetako batzuk. Zein da zurea?

Mikel Bujanda, kazetaria

Hitz egiteak merezi ote duen zalantzaka somatu dut baten bat. Jakina merezi duela. Gerta liteke itxia dagoen ateren batean zirrikitua zabaltzen hasteko lagungarri izatea.

Dena esana dagoela dirudienean, berriro abiapundura jo behar da, hastapenetara. Harira joan eta hamaika bider esana dagoena behin berriro argiro esan.

Tortura arbuiagarria da. Espainian estrukturala da tortura. Epaileek eta kazetariek babestua dago. Batzuk justifikatu ere egiten dute, horrekin kalte handiagoak ebitatu daitezkelakoan.

Lotsagarria da. Gaitzetsi egin behar da tortura. Baldintzatzailerik gabe.

Torturaren salaketa egitea ETAri indarra ematea iruditzen zaizu zuri. Ez luke horrela izan behar. Baina hala izateko posibilitatea balego ere, horrek ez lizuke salatu beharretik esimitituko. Biktimen sufrimenduarekin egiazki bat egiteko sentiberatasuna duenak ez dezake inoren tortura onartu, are gutxiago desiatu. Erraz daukazu: mintza zaitez torturaren aurka eta esan ezazu esplizitoki zure salaketa hori ez lukeela inork ETAren indarkeriaren justifikazio gisa erabili behar.

Zuk aldiz, tortura salatzen duzu; hurbileko esperientza lazgarri batzuren ezagutzaile zara. Tortura pairatu duen horrekin solidario zara. Bihotzetik gaitzesten duzu, zinez eta zintzo. Zure salaketa horrekin ETAri laguntzen omen diozu. Ez luke horrela izan behar. Horrela bada, zure salaketak sinesgarritasuna du eskas. Tortura salatzen baituzu, ez ordea ETAren bortizkeria. Indartsuago eta sinesgarriago da torturaren salaketa, horrekin batera indarkeria moeta oro zinez salatuz gero.

Besteak torturak ez salatzea ez da baliozko arrazoi zuk ETArena ez salatzeko.

Torturen errealitateak ez luke balio behar ETAren indarkeria justifikatzeko.

Tortura salatu beharra dago, besteak beste, torturaren esistentziak, hala izan behar ez balu ere, praktikan ETAri indarra ematen diolako.

Elementala da, erraza da. Mintza gaitezen Seguritate indarrek baliatzen duten torturaren aurka. Mintza zinez ETAren indarkeriaren aurka. Mintza pertsona guztien eskubide guztien alde.

Egizu bietan bat, komentzimenduz eta komenientziaz. Emaiozu koherentzia eta balioa zure salaketari, indarkeria guztiak salatuz.

Maialen Lizarralde,  partaidetza arduraduna Lokarrin

Oihanaren mutil-laguna atxilotuta dago mugimendu politiko baten militante izateagatik, inkomunikatuta, abokatu eta medikurik gabe. Jabi bizkartzainarekin bizi da, mehatxatuta eta beldurrez. Auzokideak dira. Eta gurutzatzen direnean mespretxu begirada botatzen diote elkarri. Jabik ezin du jasan Oihanaren bikotearen argazkiak kalean ikustea, ez du ulertu nahi, ez da justua eta kitto. Oihana isildua eta iraindua sentitzen da, badaki Jabirentzat legezkoa dela bere bikotearen egoera, eta min ematen dio, amorrua. Biak zapalduak… eta elkarren zapaltzaileak?

Zapaldu/zapaltzaile ereduak Paulo Freire pedagogo brasildarrari zor dizkiogu, hezkuntza askatzaile bat sortu zuena zapalduek binomio hau gaindi dezaten. Bere garaian, noski, oso argi zegoen: landatarra/jauntxoa, ikaslea/polizia, langilea/ugazaba… Baina hemen eta orain? Pedagogia hau antzerkira eraman zuen Augusto Boalek erantzun zion galdera honi: hemen (Europan esan genezake), zapaltzailea barruan dugu. “Buru barruko polizia” izena jarri zion. Gizenak gaudela esaten digu, inorekin ez fidatzeko, min emango digutela, beldurra sartzen digu, berekoikeriaz jokatu behar dela esaten digu irentsi ez gaitzaten…

Jabiren zapaltzailea Oihana al da, eta alderantziz? Edo belarrietan tapoiak jartzen dizkigun barruko polizia hori da? Bihotza hozten diguna, itsutzen gaituena? Hitz bitan, nor da benetako etsaia?

Arazoak ez dira pertsonak, barruan ditugun zapaltzaile horiek baizik. “Zu zara nire arazoa!” arrazoibidea gainditu behar dugu, eta “zapaltzen zaituen hori da nire arazoa” esaten hasi. Are gehiago, “zapaltzen zaituen hori gaindituko dugu elkarrekin, ni ere zapaltzen nauelako” adierazi beharko genuke. Utopikoa? Utopikoa horrela jarraitzea litzateke, mina eta amorrua etengabe elikatuz, irteerarik gabeko bide ilun honetan noraezean ibiliz, estropezuka.

Lehendakariak, torturatzaileak, militanteak, okindegikoak, kazetariak, Oihanak, Jabik… denok dugu gure zapaltzailea barruan sustraituta. Eta eginarazten digunaren erantzule gara “buru barruko polizia” hori deuseztatzen ez dugun heinean. Aska gaitezen, behingoz, bestea etsai bezala ikusarazten dizkigun kateetatik.

Iñigo Lamarca, Arartekoa

Urteak eta urteak daramagu zenbait kontzepturen inguruan jira-bueltaka, eta dagoeneko ez dakit zorabiatuta ote gauden baina ziur nago bizitzan nahiz gizartekintzan aurrera egiteko beharrezkoak diren ideiei dagokienean berrikuntzarik ez dela egon aspaldi honetan, eta horrek desasosegua eta paralisia dakartza berarekin.

Bakea, indarkeria terrorista edo politikoa, normalizazio politikoa, gatazka politikoa… Konturatzen bagara politika edo politikoa dira euskal gizartearen edo herriaren arazo nagusienez jarduten dugunean gehien errepikatzen diren hitzak. Zalantzarik ez daukat politikak bere lekua izan behar duela aipatutako gaiei dagokienean baina badago horren gainetik, edo, hobeki esan, aurretik jarri beharko genukeen kontzeptu bat: giza eskubideen aldeko etika.

Tengo la impresión de que cuando mencionamos la palabra ética no sabemos bien de qué hablamos o de qué hablar. Es una palabra que suena bonita pero no sabemos dotarla de contenido, ni siquiera muchas veces de significado. Son cosas de filósofos o de curas –afirmarán muchos.

El fundamento principal de las democracias son los derechos humanos hasta el punto de que sin un sistema sólido de derechos humanos las democracias se vaciarían de contenido y devendrían en un mero nominalismo. Y para que los derechos humanos gocen de buena salud no basta con que el ordenamiento jurídico los proteja. Es imprescindible que contemos con un sistema eficaz de garantías y de protección, y que trabajemos permanentemente para fortalecer y alimentar una ética de respeto a los derechos humanos.

Dejemos las garantías para otro día para subrayar la importancia de la ética. Hablar de ética es hablar de valores, es decir de ideas, de actitudes y de comportamientos. Una ética a favor de lo que constituye el pilar principal de la democracia, los derechos humanos, implica necesariamente situar el respeto al derecho a la vida, a la libertad, a la dignidad de la persona humana, a la integridad física y moral etc. como el valor fundamental de nuestro pensamiento y de nuestro comportamieno; también, por consiguiente, de nuestras relaciones, de nuestro quehacer diario, de la convivencia, de la acción política…Y, por tanto, deberíamos considerarla como premisa necesaria e ineludible del debate en torno a las grandes cuestiones a las que aludía al principio de este comentario.