Sabino Ormazabal, kazetaria

Adiskidetzea?

1. Adiskidetzeak ez du esan nahi biktimek eta erasotzaileek adiskide bihurtu behar dutenik. Helburu nagusia gizartean harremanak berreskuratzea eta sendatzea da.

2. Zauriak itxi, eta suntsitutako zubiak berreskuratu behar dira. Eta “bestea” ere gizakia dela onartu. Bai, bestea ulertzean dago gakoa. Ez dugu derrigor adiskide izan behar. Eta ezin da adiskidetze prozesua behartu.

3. Baina bai barkamenaren kultura indartu. Eta barkatzea edo barkamena eskatzea norberaren kontua da. Ezin zaio inori exijitu. Oso itxaropentsuak iruditu zaizkit Montse Lezaunen hitzak (ETAk 2009an Mallorkan eraildako Diego Salvá guardia zibilaren ama da Montse): “Hasiera-hasieratik barkatzeko erabakiak on handia egin dit. Ez dut arrangurarik, gorrotorik. Baina goizero berritu behar izaten dut erabaki hori” (El Correo, 31/07/2010). Jarrera positiboak azpimarratu behar ditugu.

4. Barruko bakea ez da mendekuaren bidez etorriko. Ezin ditugu honelakoak onartu: “ustel daitezela espetxean”, “sufritu dezatela nik sufritu dudana”, “lege gogorragoak behar dira”… Barruko min hori eraldatu nahi badugu, kanpoan ere bakerako, justiziarako eta elkarbizitzarako bideak eraiki behar ditugu.

5. Hori bai, egindako mina eta sufrimenduaren errekonozimendua exijitu beharko litzateke.

6. ETAk barkamena eskatu beharko luke egindako min guztiarengatik: hildakoak, zaurituak, estortsioa, 1.500 umezurtz, betirako ezintasunez geratutako pertsonak… Nire kalkuluen arabera, ETAko adarrek, Iraultzak eta Komando Autonomoek eragindako 343 biktima zibiletatik, 151 hildako “kolateralak” ez ziren zuzenean atentatuen helburu izan. Hildako emakume horietatik hiru haurdun zeuden, eta 16 oso gazteak ziren (15 urtetik beherakoak)… IRAk, adibidez, 2002ko uztailaren 16an barkamena eskatu zuen berak egindako atentatuetako biktimengatik.

7. Baina ETA ez da entitate abstraktua. Historian jende asko igaro da bertatik. Baita gaur egun bestelako erakunde edo siglapean dabiltzan pertsona asko ere. Eta erakunde horren erantzukizun osoa ez dago soilik nazionalismoaren munduaren baitan, behin eta berriro modu interesatuan errepikatzen den bezala.

8. Estatu espainiarrak, bestetik, giza eskubideen urraketa ugariren erantzukizuna hartu beharko luke bere gain. Iturri batzuen arabera 6.000 eta beste batzuen arabera 9.500 pertsonak salatu dituzte torturak. Estatuak berak eragindako kaltearen dimentsio soziala onartu beharko luke, bai zuzenean eragindakoa (motibazio politikoa duten biktimak, inpunitatea, ez ikertzea, kondekorazioak…), baita zeharkakoak ere (talde parapolizialak, emandako estaldura…). Irakurri sarrera osoa

Rebeka Ubera, Aralarreko Antolaketa Idazkaria

Irailaren 5ean, berri garrantzitsu bat izan dugu gure artean, nire uste apalean, behintzat, oso garrantzitsua, eta pozez hartu beharrekoa. Nahiz eta egia izan ez dela izan espero genuena, eta herritarrengan ez duela ilusio gehiegirik sortu. Hau da, agente garrantzitsuenek, hots, herritarrek, itxaropen handia zutelako. Eta aitortu behar dugu alderdi politikook zer esan handia izan dugula, beste eragile batzuekin batera, desilusio hori eraikitzen. Hala ere, pentsatzen dut alderdi politiko eta politikariengan dagoen desprestigioa gehiegizkoa dela, eta politikan ere orotariko pertsonak aurkitzen ditugula: langileak, alferrak, interes orokorren alde dihardutenak edo eta interes partikularren menpe dihardutenak. Baina, tira, atzoko berriak garai berrien atarian jartzen gaitu, eta helmuga izan beharrean abiapuntua izan behar du. Akuilua suposatu behar du guztiontzat, itxaropena oinarri izanik, orain arte egindako bakegintzaren eta normalkuntzaren alde gauzatutako lanari jarraipena emateko, oraindik eta gogo gehiagorekin. Eta ez bakarrik alderdi politikook, baita eragile desberdinak ere: elkarte, sindikatu, mugimendu, herritar xumeak. Denon artean, denontzako. Lagundu egin behar dugu bakegintza bidean urratsak ematen, azken helburua lortu arte. Eskuzabaltasunez jokatu behar dugu.
Orain bada garaia hitzetatik ekintzetara pasatzeko, hizkuntza dialektikak alde batera uzteko eta ekintzen bidez erakusteko zeintzuk diren gure benetako helburuak. Zer egin handia daukagu aurretik. Erronka polita bezain gogorra. Baina garbi izan behar dugu gatazka politikoa ez zela hasi ETArekin eta ez dela ETAren amaierarekin bukatuko. Desberdindu behar ditugu gatazka armatua, nolabait esatearren, eta gatazka politikoa. Garbi dago gatazka politikoak jarraituko duela. Nahiz eta, oraindik ere, gatazka armatuaren bukaeraren hasieran besterik ez gauden. Beraz, urratsez urrats, poliki, zuhurtziaz, gauzak ondo eginez, baina tinkotasunez.

Eta bide horretan ezin gara ahaztu pertsonez, alde bateko zein besteko pertsonez, praktikara eramaten ditugun urratsek pertsonak izan behar dituztelako ardatz. Giza eskubideak.

Herri honetan, dagoeneko sufrimendu gehiegi egon delako eta oraindik ere dagoelako, alde guztietan. Hor ditugu presoak, biktimak, kaltetuak…

Ondorioz, eman daitezkeen urratsak edota emango diren urratsak kromo trukaketatik kanpo geratu behar dira, alderdi interesetatik, gobernu interesetatik kanpo geratu behar dira, bestela ezartzen joango garen lur-zorua ez delako sendoa izango. Ezin ditugu lehengo akatsak errepikatu, honek guztiak itzulezina izan behar duelako. Herritarrak inplikatzea lortzeko, herritarrekin bidea egiteko, ilusioa pizteko.

Errealitatera bueltatuz, eta hankak lurrean jarriaz… Hau guzti hau oso ondo dago, baina ekintza konkretuetara pasaz, eta orain zer? Hasteko, urrats hauek aipatuko nituzke, bederen:

1.-Legalizazioa ez litzateke izan behar trukerako txanpona. Ez dagoelako pertsona ilegalik, ez dagoelako kolektibo ilegalik. Giza eskubideetan eta printzipioetan oinarritutakoa delako. Oinarri demokratikoetako minimoa delako legalizazioa. Beraz, ildo horretan, Batasuna legala izan beharko litzateke.

2.-Eman beharreko beste pausu bat ETAren aldebakarreko eta behin betiko su-etena da, ordainik gabekoa.

3.-Euskal preso politikoak, lehen fase batean, euskal kartzeletara ekarri, helburua amnistia izanik.

Beraz, izan gaitezen ausartak, begira dezagun atzera lehengo akatsetatik ikasteko eta, begirada etorkizunean jarrita, har dezagun denok ilusioz beteriko motxila eta has gaitezen ibiltzen pausoz pauso ondoan ditugunei eta hain hurbil ez ditugunei ere eskua luzatuz.

Felipe Juaristi, idazlea

Bost gizon, denbora aurrera ahala moralitate-eredu bilakatuko direnak, bildu dira Pariseko aldiriko etxe dotore eta aberats batean, Boulogneko basotik gertu. Udazkena da, urria, eta urtea 1945.a. Okupazio ankerra amaitu da. Etxearen jabea André Malraux da, idazle eta intelektuala, frantses erara noski. De Gaulle jeneralaren aholkulari izateagatik, fama du eta botere handia. Gonbidatuak dira: Arthur Koestler, Zero eta Infinitua nobelaren egilea. Koestlerrek garaiko kontzientzia astindu zuen, estalinismoaren aurkako testua baita, eta kontzientzia ordukoa estalinismoari lotuta ibili zen, ezkerreko bidetik. Berarekin etorri dira Manès Sperbes, idazle eta psikologoa, Jean-Paul Sartre filosofoa eta Albert Camus, denetan gazteena.

Guztien artean zehaztu nahi dute intelektualen zeregina. Gerra amaitu da eta irabazleen arteko lehen gatazka eta ika-mikak hasiak dira. “Altzairuzko errezela”ren itzala zabaltzen hasia da; aurrera doa gelditzeke irudimenean bederen. Bost gizonok badakite aro berria hasia dela. Bertan intelektualak egokitu beharko zaizkio lur-eremu zail eta maldatsuari, bi potentzia handien artean, eta batari zein besteari aurre eginez. Horretarako bildu dira. Erakunde bat sortu nahi dute, giza eskubideen alde egiteko toki guztietan, salbuespenik gabe.

Koestlerrek dio:

–Behar-beharrezkoa da mundu guztiarentzat izan daitekeen politika morala sortzea, txikiena bada ere. Eta guk, intelektualok, utzi behar diogu diskurtsoak egiteari, askatasunaren aldeko bidearen oztopo baitira.

Koestlerrek, komunisten buru izana ez hain aspaldi, ez du sinesten estalinismoaren askatasun ahalmenean eta Hitlerren erregimenaren aldean eta aldarean jartzen du bera, arrazoi berak erabiliz, gainera, biak ala biak gaitzesteko. Berak, askatasunaren alde borrokatu zenak, egoera paradoxikoan aurkitzen du bere burua. Ez daki zer egin, ez baitaki non den askatasuna.

Malraux, anfitrioi on gisara, isildu egin da hasieran, eta ardoa botatzen du edalontzietara, Garonakoa. Bere burua intelektualtzat badu ere, pragmatikoegia da, hitzaren indarrean sinesteko, eta, bestalde, toki ona hartua du giza eskalan, alegia giza mailan. Ez dago prest eskubideak proletarioen eskuetan uzteko, alegia komunisten eskuetan uzteko.

–Zergatik pentsatu behar dugu proletarioa dela balore historiko nagusia? –galdetu du, erantzuna jakinda.

Sartrek, sinpatiaz komunista, Malrauxen hitzak aurkako erasoa balitz bezala hartu ditu.

–Zuek, hala uste dut, komunista frantsesen aurka jarriko zaret, eta nik ezin ditut beren kasa utzi menperatuen defendatzaileak. Ezin dut moralki kritikatu Sobiet Batasuna. Egia bada ere milioika lagun deportatzea okerragoa dela beltz bat jipoitzea eta lintxatzea baino, gertaera hori duela ehunka urtetik hona datorren egoera baten ondorio da eta denboraren poderioz erbesteratuak izan diren milioika txerkesiar bezainbeste milioika beltz kaltetu ditu.

Mindu egin dute hitzok Koestler. Sartreren hitzak sofista batenak iruditu zaizkio.

–Esan behar da ezen guk, idazle gisara, Historiari traizioa egiten diogula, salatua izan behar duena salatzen ez badugu –baieztatu du–. Isiltasunaren jokoa, halaxe esango dute gutaz gure atzetik etorriko direnek.

Malraux ados dago. Ardo gehiago botatzen die gonbidatuei. Eta begirada abegikor batez hitz egiteko eskatzen dio Camusi.

–Utopia gerraren aurkakoa da. Ez al duzue uste denok garela balore faltaren errudun? –galdetu du Camusek–. Eta guk denok, nietzchearrak, nihilistak eta materialista historikoak izanak baikara, jendearen aurrean aitortuko bagenu oker ibili izan gara, badirela balore moralak, eta hemendik aurrera ahaleginduko garela beraiek sortzen eta garatzen, orduan bai izango litzateke esperantza berriaren loraldia.

Koestlerrek dio ados dagoela Camusek esandakoarekin. Malrauxek edateko zerbitzatzen die gonbidatuei eta zigarroa pizten du. Ez dago ados Camusekin, haren hitzak moralak dira guztiz, eta bera politikoa da. Sartre altxatu egin da, alde egiteko.

Oharra: Camusen bertsioa Carnets 2an dago. “Ezin jakin, bakoitzak esandako horretan zer dagokion beldurrari eta zer egiari”.

Ezker Abertzalearen “Zutik Euskal Herria” dokumentuaren aurkezpenak erantzun asko sortu ditu maila politikoan. Blogosferan ere topa daitezke irakurtzeko analisi, balorapen eta ikuspegi oso interesgarri eta gomendagarriak. Gainera, guztiek luzatzen dute dokumentu honen eta bakerako aukeren inguruan hitz egiteko gonbidapena.

Joxerra Bustillok nabarmentzen du dokumentuak izaera estrategikoa duen prozesu baten oinarritzea egiaztatzen duela, eta “traba arrotzik gabeko euskal herritarren garapen nazional eta soziala jomuga duen sektore sozial handi baten buru izateko baldintzetan jar dezake ezker abertzalea”.

Bits RojiVerdes-en zera planteatzen dute: “egia dena da abertzaleek ez dietela babesa emango indarkeriazko metodoei beren xede politikoak lortzeko”.

Popotak honela laburtzen du: “Ezker Abertzaleak konfrontazio politikoarekin egiten du apustu, kontziente izanik hori dela Estatua ahultzen duena, eta terrorismoa alde batera uztearekin, horrek ematen baitie indarra”.

Mikel Aranak eztabaida zintzoa iruditzen zaiola adierazten du, baina honela ondorioztatzen du: “berriz ere puntu berean gaude, Ezker Abertzale politikoa, nahigabe bada ere, kupula militar baten erabakien baitan bahitua den puntu horretantxe hain zuzen.”

Jon Inchaurragak, Aberriberrin, uste du “berdinetan jarraitzen dugula. Ez dago damurik edo ETAren indarkeriaren balorapen kritiko aztarnarik ere. Era berean, gainontzeko guztiak salatzen dituzte euskal abertzaletasuna ‘suntsitzen’ saiatzeagatik”.

Floren Aoizek erantzunak nabarmentzen ditu bereziki, esanez “koordenatu hauetan, agente bakoitzak Ezker Abertzaleko oinarrien erabakiari emandako erantzunetan islatzen du bere burua. Era batean ala bestean demokrazia eta euskal nazio-eraikuntzaren zeruertzarekiko aurrerapenak begi onez ikusten dutenek pozik jaso dute berria. Bestalde, kritikak, exijentziak eta eszeptizismo zeinuak gailentzen dira haserre, urduri edo baita larri ere sentitzen direnen aldetik, kiribiletik irteteko aurreikuspenaren aurrean”.

Oskar Matutek harrera ona egiten dio ekimenari eta zera eransten du: “bene-benetan pozten naiz eta nahiago dut berriz ere ilusionatu, desengainu berri baten arriskua hor egon arren”.

Iñigo Urkulluk egokitzat hartu du dokumentua eta zera dio: “ziur nago ezker abertzale ‘horretan’ ETA desagertu behar dela uste duen jende asko dagoela. Baina estrategia eta taktikaren artean mugitzen diren batzuk badaudela ere uste dut. Estrategia haiek borroka armatua deitzen dutena da eta taktika, berriz, bake prozesuak”.

Txema Oleagak baieztatzen du: “berriz ere zalantzak sortzen dabiltza. Berriz ere anbiguotasuna eta betiko hizkera erabiltzen dabiltza ETA eta indarkeriarengandik argi eta garbi ez bereizteko”.

Biturie, Arabatik-en, oso zehatza da: “Dagoeneko ENAM-aren (Euskal Nazio Askapenerako Mugimendua) abangoardia esku politikoetan dago behin betiko”.

Pello Urzelaik uste du bide orri argia dela: “ETAk oraindik ez du adierazi noraino eta nola dagoen engaiatua estrategia berritu honetan, baina argi dago, azken agirian esaten zuenez, ‘ezker abertzalearen borrokaren ardatza aurrerantzean prozesu demokratikoa’ bada, Zutik Euskal Herria ebazpenak jasotzen dituen terminoetan izan beharko duela”.

Xabier Letonaren ustez, dokumentuan planteatzen dituzten “ideia horien atzean da, ezkutuan, garrantzitsuena: une honetan borroka armatuak ez du balio burujabezaleen indar metaketa egituratzeko eta, beraz, alboratu egin behar da”.

Jose Luis Uriz-ek azaltzen du “oraingo honetan serioski dabiltza, eta lehenengo aldiz gatazka luze eta mingarri honen historian, politikoak militarren aurka jaiki dira”.

Javier Madrazoren ustetan “esperientziak ETAk abagune honetan daukan paperaren inguruan zuhurrak izatera behartzen gaitu. Hala ere, ezin ditugu ‘Zutik Euskal Herria’ ebazpenaren nabaritasuna eta irismena ukatu, Zapateroren Gobernuak aintzat hartu beharko lukeen aurrerapauso garrantzitsua baita”.

Hauek dira blogosferan argitaratutako balorazioetako batzuk. Zein da zurea?

Iñigo Lamarca, Arartekoa

Urteak eta urteak daramagu zenbait kontzepturen inguruan jira-bueltaka, eta dagoeneko ez dakit zorabiatuta ote gauden baina ziur nago bizitzan nahiz gizartekintzan aurrera egiteko beharrezkoak diren ideiei dagokienean berrikuntzarik ez dela egon aspaldi honetan, eta horrek desasosegua eta paralisia dakartza berarekin.

Bakea, indarkeria terrorista edo politikoa, normalizazio politikoa, gatazka politikoa… Konturatzen bagara politika edo politikoa dira euskal gizartearen edo herriaren arazo nagusienez jarduten dugunean gehien errepikatzen diren hitzak. Zalantzarik ez daukat politikak bere lekua izan behar duela aipatutako gaiei dagokienean baina badago horren gainetik, edo, hobeki esan, aurretik jarri beharko genukeen kontzeptu bat: giza eskubideen aldeko etika.

Tengo la impresión de que cuando mencionamos la palabra ética no sabemos bien de qué hablamos o de qué hablar. Es una palabra que suena bonita pero no sabemos dotarla de contenido, ni siquiera muchas veces de significado. Son cosas de filósofos o de curas –afirmarán muchos.

El fundamento principal de las democracias son los derechos humanos hasta el punto de que sin un sistema sólido de derechos humanos las democracias se vaciarían de contenido y devendrían en un mero nominalismo. Y para que los derechos humanos gocen de buena salud no basta con que el ordenamiento jurídico los proteja. Es imprescindible que contemos con un sistema eficaz de garantías y de protección, y que trabajemos permanentemente para fortalecer y alimentar una ética de respeto a los derechos humanos.

Dejemos las garantías para otro día para subrayar la importancia de la ética. Hablar de ética es hablar de valores, es decir de ideas, de actitudes y de comportamientos. Una ética a favor de lo que constituye el pilar principal de la democracia, los derechos humanos, implica necesariamente situar el respeto al derecho a la vida, a la libertad, a la dignidad de la persona humana, a la integridad física y moral etc. como el valor fundamental de nuestro pensamiento y de nuestro comportamieno; también, por consiguiente, de nuestras relaciones, de nuestro quehacer diario, de la convivencia, de la acción política…Y, por tanto, deberíamos considerarla como premisa necesaria e ineludible del debate en torno a las grandes cuestiones a las que aludía al principio de este comentario.