Maialen Lizarralde, Lokarri

Bizkar-zorroa gogoz eta ilusioz beteta abiatu ginen Belfastera abenduaren lehendabizikoan eta, 4 eguneko hausnarketa eta elkarbizitza sakona bizi ondoren, bizkar-zorroa gure artean elkarrekin lan egiteko, etorkizunari begira iragana lantzeko eta gizartearen partaide aktibo izateko konpromiso sendoz beteta itzuli ginen Euskal Herrira.

“Berradiskidetzearen zubiak eraikiz” proiektuari esker gazte jendea joan ginen,  euskal gizartearen berradiskidetzean gazteen partaidetza bultzatzeari zuzendutako egitasmoa baita. Euskal gizarteko sentsibilitate politiko eta erakunde ezberdinetako (Euskadiko Gazteriaren Kontseilua, Alternatiba, Gazte Abertzaleak, Gazte Independentistak, EAJ, Euskadiko Gazte Sozialistak eta Iratzarri) ordezkariak eta Lokarrikoak elkarrekin izan ginen Irlandako bake prozesuaren inguruko esperientzia ezberdinak bertatik bertara ezagutzen. Memoria, biktimak, justizia, elkarrizketa politikoa eta beste hainbat gai interesgarriren ikuspuntua islatu ziguten irlandarrek haien hainbat erakunde eta instituziorekin egindako topaketetan. Azken urteotan garatu duten bizikidetzaren hobekuntza eta berradiskidetze sozialaren prozesuaren ereduaz asko irakatsi ziguten.

Hura guztia ezagututa, Ipar Irlandako eta Euskal Herriko egoerak oso ezberdinak direla ohartu gara, baina halaber, ikusi dugu oso garrantzitsua izan dela orain gutxi arte elkarren etsaitzat hartzen ziren pertsonak gela berean esertzeko gai direla egiaztatzea, hitz egin eta beren esperientziak konpartitzeko. Haiek gai izan badira, gu ere hala izango gara. Eta ahalegin horretan lagungarri izan daitezkeen hiru ikasgai handi ekarri ditugu eskuartean:

- Konpromisoaren garrantzia. Ipar Irlandan ez dute beren erantzukizuna saihestu eta bake prozesuan elkarrekin aurrera egiteko konpromisoa onartu dute. Konpromiso hau erabakigarria izan da zailtasunak gainditzeko. Ordezkari politikoek lidergoa beren gain hartu behar izan dute hainbeste urtetako indarkeria gainditu nahi zuen gizartearen eskakizun argiaren emaitza bezala. Konpromiso hau gure gizartean ere garrantzitsua da. Etorkizunari elkarrekin aurre egiten lagunduko digun motorra izan behar da.

- Iraganari aurre egiteko beharra. Ostiral Santuko Akordioetatik hamahiru urte geroago, iraganari aurre egiteko beharra indarrez azaleratu da. Orain badakite iragana adorez lantzea oinarrizkoa dela etorkizunean berriz ere ez errepikatzeko. Horregatik, orain ere guk geuk borondate bera erakutsi behar dugu. Euskal gizartearen oraina eta geroa eraikitzea erronka handia da, baina ez dugu iraganari bizkarra emanez egin behar.

- Gizarte osoa inplikatzearen erronka. Adostasun politikoak, gehiengo demokratikoarekiko errespetua eta sensibilidade politiko ezberdinen parte hartzea giltzarriak izan dira Ipar Irlandan etorkizunari aurre egiteko, baina bake prozesu bat gauza askoz zabalagoa da, gizarte osoa barne hartu behar duena, eta jakina, baita gaztedia ere bere forma guztietan (mugimendu sozialak, elkartegintza, kale-mailako ekimenak…).

Jaso ditugun hiru ikasgai horiez gainera, bidaiaren inguruko argibide gehiago eman genituen prentsaurreko batean. Horiek ezagutu nahi badituzu, Lokarriren webgunean dituzu irakurgai.

“Bestearen jarrera hobeto ulertzen lagundu digu bidaiak”

Irlandatik itzulitakoan, Belfastera joandako gazteen hiru ordezkari EITBko “Mezularia” irratsaioan izan ginen han ikasi eta ikusitakoaz mintzatzen. Andoni Rojok (Gazte independentistak), Koldo Gutierrezek (Gaztedi Sozialista) eta nik neuk, Lokarriren izenean, deskribatu genituen bizitako esperientziaren nondik norakoak, azpimarratuz bestearen jarrera hobeto ulertzen lagundu digula bidaiak.

/ Entzun elkarrizketa /

Abenduak 17, larunbata, Barakaldoko BECen

Berradiskidetzea gora, berradiskidetzea behera, eta presoak, biktimak, egia, mina, elkarbizitza… baina zer da berradiskidetze delako hori? zer zerikusi du elkarbizitzarekin eta sarri barne hartzen dituen gai horiekin guztiekin?

Ez dakigu. Dakiguna da entzun nahi zaitugula eta berradiskidetzea zer den eta berradiskidetzeari ekiteko zer behar den erabakitzen duena herritarrak izatea nahi dugula.

Bertara zaitez datorren larunbatean, abenduaren 17an, goizeko hamarretan, Barakaldoko BECera eta gai horiez hitz egin eta iritzi ezberdinak entzun ahalko dituzu zu bezala bakearen eraikuntza guztion lorpena dela sinistuta dauden beste pertsona batzuekin batera.

-Informa zaitez eta eman izena-

Joxean Agirre, ELEAK Mugimendua

Post hau bake prozesuaren Behatoki Sozialaren 2011ko Udako Txostenetik ateratako lau hausnarketen multzotik lehenengoa da. Artikulu hauek gai honen inguruan egiten dute hausnarketa: “Nola eraiki memoriaren kontaketa?”

Ikuspegi kritiko batetik izanda ere, zaila da iraganari begira jarrita bi pertsonak kontakizun bera egitea. Zer esanik ez dago, zenbat eta zabalagoa ariketa hori egiten duen giza-taldea, orduan eta zailagoa da pertsonen perspektiba bat egitea. Komunztadurak dira gakoak, nolanahi ere, kontakizunen arteko bateragarritasuna neurtu nahi izanez gero.

Hamarkada luzez nozitu dugun gatazka politikoaren indarkeria ezberdinek era askotan lausotu dute herritarren begirada. Kontakizun objektiboa, zientifikoa, historia parametro neutrotan neurritakoa, ez da existitzen. Kimera edo amarru dialektiko-politikoa besterik ez da. Izan ere, egia osoa, egia partzialen batuketa da, eta ez egia ezberdinen arteko batezbesteko aritmetikoa.

Beraz, kontakizun ezberdinen beharra eta beren legitimotasuna dira bakegintzaren porlana. Bake bidean, elkarrizketa dugu berme eta askatasuna/justizia topaleku. Bakea ez da gerraren gainditze hutsa, bide demokratikoak jorratzeak eta bere printzipioen arabera jarduteak demokrazia egiten baitu ezinbesteko. Hari horretatik tiraka, elkar hizketa eta akordioa kontakizun ezberdinen arteko dialektikaren seme-alabak ditugu. Hori esatean, kontakizun bakar baten balio intrintsekoa nardatzen ari gara, gurasokeriaren parekotzat hartu ere.

Akordioaren eta guztiontzako askatasunaren ondorio behar duen bakeak giza faktore oso nabarmena dauka. Aurrez-aurre bizi izan duten pertsonen arteko harremanak daude eszenatoki berri baten erdigunean, eta elkarren onespena ez da nolanahikoa izango. Jendartean sorturiko lubakiak eta zauri-marrak ez dira desagertuko ziztu bizian. Horregatik, ELKARBIZITZA izango dugu helburu politikoa. Elkarren arteko begiruneak ñabardura prepolitikoak dakartza berekin, baina marko demokratiko batean elkarri eragitea kontu politikoa da. Estrategia bat beharko du.

Estrategia horren muinean kontakizun ezberdinen ezinbestekotasuna dago nire ustean. Baztertze edo nagusitze tentazioari bizkar emanez, kontakizun ezberdinen jarioak lagunduta memoria historikoak behar duen osagarritasunera hurbilduko gara apurka, egiaren monopolioa pitzatuz. Gai hauetan murgilduta lan egiten duten beste pertsonekin bat eginez, sufrimenduari buruzko egia alde ugarikoa behar dugula pentsatzen dut. Baina egindakoaren aitortza lehen urratsa den neurrian, badira etxeko lanak egin gabe dauzkaten hamarka alderdi, instituzio eta eragile. Kontakizun guztiek eragindako kaltea aitortu beharko dutenez, guztiz bidegabea dirudi ETAri berak sortutako biktimak ohoratzea eskatu eta estatuei ez ikusiarena egiten jarraitzen uztea. ETAk ez dio muzin egin bere erantzukizunari sortutako min eta kalteari dagokionez, nahiz eta justifikatutzat eman. Estatuek, ordea, ostrukarena egitea deliberatu dute; ez dute beren ardurak (direnak direla) aitortu eta besteen kontakizuna ez dute zilegitzat eman, ez forman ez edukinean.

Elkarbizitzarako estrategia politikoak mailakatze jakin bat izan beharko du: bi aldeetatik, eragindako mina nork bere gain hartzea, gatazkaren ondorioz egondako biktima guztien onarpena eta beren egoera arindu eta leuntzea eta, hirugarrenez, halako eszenatoki gordina berriro eman ez dadin bermeak (marko demokratiko adostua) finkatzea.

Kontakizunen arteko elemento komun bakarra izan beharko da besteen errealitatea eta egoera (minaren mapa osoa) aintzat hartzea. Gako politikoen artean zubiak lehertarazteko balio dutenak, besteak beste, barkamena, garaipen-galera dialektika eta kontakizun baten hegemonia politiko-historikoa, albo batera geratu behar dira. Eraiki nahi dugun zubiak bi ezaugarri dauzka: begietatik behar beste ura pasatzen uztea (askotariko kontakizunak) eta pertsonen arteko harreman libre eta lasaia ahalbidetzea.

Sabino Ormazabal, kazetaria

Adiskidetzea?

1. Adiskidetzeak ez du esan nahi biktimek eta erasotzaileek adiskide bihurtu behar dutenik. Helburu nagusia gizartean harremanak berreskuratzea eta sendatzea da.

2. Zauriak itxi, eta suntsitutako zubiak berreskuratu behar dira. Eta “bestea” ere gizakia dela onartu. Bai, bestea ulertzean dago gakoa. Ez dugu derrigor adiskide izan behar. Eta ezin da adiskidetze prozesua behartu.

3. Baina bai barkamenaren kultura indartu. Eta barkatzea edo barkamena eskatzea norberaren kontua da. Ezin zaio inori exijitu. Oso itxaropentsuak iruditu zaizkit Montse Lezaunen hitzak (ETAk 2009an Mallorkan eraildako Diego Salvá guardia zibilaren ama da Montse): “Hasiera-hasieratik barkatzeko erabakiak on handia egin dit. Ez dut arrangurarik, gorrotorik. Baina goizero berritu behar izaten dut erabaki hori” (El Correo, 31/07/2010). Jarrera positiboak azpimarratu behar ditugu.

4. Barruko bakea ez da mendekuaren bidez etorriko. Ezin ditugu honelakoak onartu: “ustel daitezela espetxean”, “sufritu dezatela nik sufritu dudana”, “lege gogorragoak behar dira”… Barruko min hori eraldatu nahi badugu, kanpoan ere bakerako, justiziarako eta elkarbizitzarako bideak eraiki behar ditugu.

5. Hori bai, egindako mina eta sufrimenduaren errekonozimendua exijitu beharko litzateke.

6. ETAk barkamena eskatu beharko luke egindako min guztiarengatik: hildakoak, zaurituak, estortsioa, 1.500 umezurtz, betirako ezintasunez geratutako pertsonak… Nire kalkuluen arabera, ETAko adarrek, Iraultzak eta Komando Autonomoek eragindako 343 biktima zibiletatik, 151 hildako “kolateralak” ez ziren zuzenean atentatuen helburu izan. Hildako emakume horietatik hiru haurdun zeuden, eta 16 oso gazteak ziren (15 urtetik beherakoak)… IRAk, adibidez, 2002ko uztailaren 16an barkamena eskatu zuen berak egindako atentatuetako biktimengatik.

7. Baina ETA ez da entitate abstraktua. Historian jende asko igaro da bertatik. Baita gaur egun bestelako erakunde edo siglapean dabiltzan pertsona asko ere. Eta erakunde horren erantzukizun osoa ez dago soilik nazionalismoaren munduaren baitan, behin eta berriro modu interesatuan errepikatzen den bezala.

8. Estatu espainiarrak, bestetik, giza eskubideen urraketa ugariren erantzukizuna hartu beharko luke bere gain. Iturri batzuen arabera 6.000 eta beste batzuen arabera 9.500 pertsonak salatu dituzte torturak. Estatuak berak eragindako kaltearen dimentsio soziala onartu beharko luke, bai zuzenean eragindakoa (motibazio politikoa duten biktimak, inpunitatea, ez ikertzea, kondekorazioak…), baita zeharkakoak ere (talde parapolizialak, emandako estaldura…). Irakurri sarrera osoa

Maialen Lizarralde, Lokarri

Orain dela pare bat aste Bidea Helburuen Indarkeria-eza aktiboa Jardunaldietan eztabaida interesgarri eta beharrezko bat entzun ahal izan nuen galdera hauen inguruan: indarkeria-ezak ba al du generorik? Ba al dago sexismorik mugimendu sozialetan? Erantzuna, noski, baiezkoa zen. Beharrezkoa da, Mauge Cañadak esaten zuen bezala, generoaren betaurrekoak jartzea.

‘Bakezale’ tituluak ez gaitu barruraino sartuta daukagun eredu patriarkalaren erreprodukziotik aske egiten. Mugimendu sozialetan erreprodukzio hori hurrengo eratan islatuko litzateke: presentzia publikoan gehiengoak gizonezkoak izatea, gizon edo emakume baten hitzari ematen zaion sinesgarritasun ezberdina (zenbatek galdetu diegu geure buruari nolako harrera egingo liguketen bizarra izanez gero?), azken erabakiak gizonen esku egotea, espazio fisikoaren edo ahotsaren erabilpena, bileren ordutegia lana/familia-kontziliazioari lotuta… Hau guztia, noski, zama bihurtzen da inposatutako maskulinitate edo feminitatearekin guztiz gustura ez daudenentzat.

Ni neu, arduratu egiten nau gai honek. Eta, zehazki, bake prozesu itzulezina eta elkarbizitza barneratzailea eraikitzeko lanean kezkatzen nau.

Asko idatzi da bake prozesuetan emakumeen partaidetzaren inguruan. NBEk berau gomendatzen duen ebazpena eta guzti egin zuen. Euskal testuinguruan, egon izan dira ekimenak edo gerturatze teorikoak, baina egun eta orain, erabaki politikoek soilik gizonen esku egoten jarraitzen dute. Eta gizona esaten dudanean ez nabil sexuari buruz hizketan, baizik eta ugalketa-aparatu bat ala bestea izateari ezartzen zaizkion rolei buruz. Pentsaera edo ‘egiteko era’ maskulino edo femenino mendebaldarrari buruz ari naiz alegia, hemen espazio kontuengatik jorratu ezin daitezkeenak. Antza, emakumeoi politika gutxiago interesatzen zaigu. Zentzu honetan Barbara Sichtermann-ek egiten duen hausnarketa interesgarria da:

“Lo que causa repulsión a las mujeres dentro de la política es la distancia existente entre el impulso y el hecho, entre el hecho y el resultado, entre el resultado y el plan, que son típicos de la política; es el alejamiento del político de sus propias intenciones, lo formal y abstracto de los anhelos y proyectos; es el difícil conjunto de obligaciones impuestas, de la lentitud de las instituciones y de la competencia subjetiva en todos los casos, lo que en su conjunto actúa para la mente ingenua como la maldición del negocio político. A los hombres les atrae aprender, entender y romper las reglas de este juego, mientras que las mujeres se sienten intimidadas y aburridas y, además, sospechan, y con razón, que por su inclinación a hablar en forma directa no serán comprendidas en este sistema de referencias altamente formalizado que es la política“.

Parekotasun legeak egin arren, Legebiltzarrean emakumeak sartzera behartu arren edo alderdi edo mugimenduen lehen ilaretan emakumeak jartzera bultzatu arren, ‘egiteko erak’, egiturak, maskulinoak izaten jarraitzen dute, eta beraz, bi aukera daude erabakiak hartzen diren tokian egoteko: maskulinizatu, edo mobilizatu, hainbat emakumek egin duten bezala mundu osoan zehar.

Honengatik guztiarengatik, ezinbestekoa iruditzen zait politika ‘egiteko era’ pluraletara ireki dadila exijitzea, non xake-jokaldiak aztertzen dituzten pentsaera arrazionalek eta gorbatadun gizon zuriek parte hartu dezaketen, baina baita ere pentsaera sortzaile, enpatiko, praktiko, xamur, hiperaktibo, sentibera, bat-batekoek… Ez al zaizue iruditzen bake prozesu batek berme gehiago izango lituzkeela itzulezina eta iraunkorra izateko negoziazio mahaietan hau dena egongo balitz? Are gehiago, aspalditik egongo ginela bake prozesu iraunkor bat dastatzen?

Ana Urkiza, idazlea

Akatsik egiten ez duenik ez dago; ez gizakirik, ez herririk. Kontua da, akatsetatik ikasteko ahaleginik egiten dugun, akatsetatik ikasteko borondaterik erakusten dugun…
Gure herri txiki honetan, lehenengo pertsona plurala eraikitzeko modu bitxia jaso dugu. “Gu” talde itxiak sortu ditugu. Batzuek “kuadrillak” deitzen dituzte eta, antolatuxeagoak direnean, “tribuak”.
Tribukoa izatea ez da txantxa, ez pentsa! Gutxienez, tribuak bezala pentsatzen duzula agertu behar duzu; tribuak agintzen dizuna egin; tribuak esaten duena onartu; eta tribuko gainontzeko kideekin anaitu.
Tribuak, bestalde, segurtasuna ematen dizu, handitasuna, babesa, eta orain edo geroxeago “irabazle” izango zaren (garen) itxaropena.
Irabaztea da kontua. Bakarka. Gutxika. Txikika. Baina irabaztea!
Eta talde itxi txiki asko sortu ditugu. Tribu batean ezberdin pentsatzen zuenen bat agertu den bakoitzean, tributik atera eta beste tribu bat sortu du. Honetarako, logalerik gabeko herria baikara.
Talde ezberdinak egotea ez da txarra. Alderantziz: ona da. Aberasgarria. Baina tribu bateko “gu” horretatik ateratzen dena, bere tribu ohikoekin hitz eginez ulertzera heldu ez delako bada, hor, entzuten ez dakien horma bat eraikitzen da. Eta horrelaxe eraiki ditugu, elkar entzuten ez dakiten tribuak, denak irabazle izan nahian, etsai pila bat zerrendatuz.
Diktadura garaian, ulergarria izan zitekeena, hau da, “gu” txiki eta indartsuak sortzea, etsai handiaren aurrean BAT egingo gintuzkeena, historiak ulertzera eta harro sentitzeraino eraman gaituen zerbait da. Baina demokrazian nola liteke? Demokrazian “gu” plurala da. Tribu txikiak lehenengo pertsona plural handiaren baitan daude. Eta etsaia historiak utzitako orbana baizik ez litzateke izan behar.
Bidaiatzen dugunean eta gure herritik milaka kilometrora gaudenean, hangoak edo hemengoak garela esaten dugunean, herri BAT aipatzen dugu. Tribuen gainetik dauden ezaugarriak goratzen ditugu.
Herriaren alde lan egiten dugunean ere, ikusmira hau erabili beharko genuke, beraz. Zorionez, ezberdinak gara guztiok. Baita tribukideok ere. Eta ez gaitezen engainatu! Kontua ez da gainontzeko tribuak garaitzea edo baztertzea. Kontua ez da herri honen salbatzaile papera sinistea. Hau da, “bakarrik” gelditzea. Gainontzekoekin konpondu eta haztea baizik. Zeren eta ez dago demokraziarik “bakarrik” bizi denik. Eta bakarrik bizi ez denak (familiak osatu ditugunok ondotxo dakigu hori), besteari entzunez bizi behar du, bere buruari baino “areago”. Herri honek ez du salbatzailerik behar.
Akatsetatik ikasten duen herriari “ikasten dakien herria” deitzen zaio. Entzuten eta aurrera egiten dakien herria. Finean, konplexurik gabeko herria.

Interneten darabilen bere estrategia berria aurkeztu du Lokarri, Blog parte hartzaile hau da estrategia horren tresna berrietako bat.

Elkarrizketa eta entzumena dira ezberdinen artean akordioak lortzeko Lokarrik defenditzen dituen printzipioak elkarbizitza plurala, demokratikoa eta giza eskubideak errespetatzen dituena eratzea helburu. Internet bidez sare sozialetan parte hartzeak printzipio horiek biltzen ditu.

Agiria Scribd-en irakur dezakezu

Agiriari ekarpenak egin nahi badizkiozu, sar zaitez Lokarriren wikian

Blog honen aurkezpena egin genuen atzo hedabideen aurrean eta hainbat blogari aditurekin ere bildu ginen “Lokarriren estrategia sarean” agiria haiekin alderatzeko eta iritziak jasotzeko (blogariekin egindako bilkuraren bideoa osorik).

Eskerrak eman nahi dizkiegu aurkezpen horretan presentzialki zein baliabide birtualak erabiliz gurekin jardun ziren pertsona guztiei.