Alvaro Marcos, Ezker Gogoa

Ikuspegi ezberdinetatik begiratuta, Euskal Herrian dagoen sare soziala oso esanguratsua eta hainbat arlotan erreferentea da. Izan ere, milaka eta milaka herritarrek euren denbora eta gaitasunak eskaintzen dituzte musutruk, sinesten duten esparruetan edo ekimenetan. Egia da azken garai hauetan gauzak aldatzen ari direla –txarrerako, norberekeriaren ideologiak bultzatuta- eta gabezien artean, elkarrekin aritzeko zailtasunak betidanik egon direla, baina orokorrean gizarte zibilaren egoera nahiko ona dela baiezta dezakegu.

Euskal gatazkaren konponbiderako inplikazioan taldeen eta mugimenduen parte hartzea gorabeheratsua izan da. Egia da Lizarra-Garaziko garaian alor ezberdinetako eragileen ekarpena eta apustua nabarmena izan zela, esparru abertzale soiletatik haratago joan zena. Prozesuak itxaropen eta ilusio franko piztu zituen eta horrek islada garbia izan zuen jendearen eta gizarte antolatuaren erantzunean. Hala ere, eskema horrek porrot egin zuenean ilusioaren ordez frustrazioa nagusitu zen eta handik aurrera ahaleginak egin arren, gizartearen aktibazioa orokorrean eta gizarte taldeen inplikazioa zehazki bigarren edo hirugarren maila batean geratu dira. Horixe oso argi geratu zen konponbiderako eta bakerako izandako azken saiakeran, non ekimena osoa alderdi eta eragile politikoen esku utzi baitzen. Eta denborak erakutsi duenez, hori ez zen izan irtenbideak bilatzeko eta planteatzeko batere mesedegarri.

Egungo testuinguru itxaropentsu berrian funtsezkoa da gizarte zibilaren parte hartzea eta inplikazioa, era antolatu eta ordenatu batean. Zenbait arrazoi aipatzearren, hona hemen bururatzen zaizkidan batzuk:

Une estrategikoa; hainbat arrazoi tarteko, jada garatzen ari den prozesua bidezko konponbide baterako behin-betiko ahalegina dela sinesten ari gara. Ezker Abertzale historikoak hartutako aldebakarreko bidea oso irmoa da eta horren ondorioz bai ezkerrean bere osotasunean, bai mugimendu abertzalean eta baita oinarrizko indar korrelazioetan aldaketa nabarmenak agertu daitezke.

Politika egitea, denon ardura; eginkizun erabakitzaileak dituzten arren, alderdi politikoek interes, presio eta eragin asko jasotzen dituzte. Beraz, prozesua norabide egokian jartzeko, gizartean dauden benetako interesak lehenengo planora eramateko eta gertatuko diren geldialdi eta arazoen aurrean denon onura bilatzeko nolabaiteko presioa egiteko talde eta mugimendu anitzen estrategi komuna oso garrantzitsua izan daiteke.

Aldarrikapen komunak, demokrazia; gizarte zibila hedatua, heldua eta antolatua izatea eta lantzea demokrazia indartsu baterako oinarrizko osagaia dela askotan adierazten da. Ikuspegi honetatik, aldaketa eta birmoldatze garai batean euren balore, praktika eta aldarrikapenekin talde ezberdin horiek egin dezaketen ekarpena onuragarria izan daiteke denontzat, demokrazian eta parte hartzean sakontzen duten heinean.

Giza eskubideen ikuspegi zabala, eredua; aurreko puntuarekin lotuta, eraldaketaren ikuspegitik eta gizarte zuzenago eta sendoago eraikitzeko lanetan gizarte eskubideen alde eta oro har giza eskubideen alde egin ditzaketen ekarpen eta presioa estrategikoa da, egungo ereduaren hainbat okertze zuzendu eta eredu beraren aldaketa burutu nahi duten giza talde ezberdinen ikuspegitik, behintzat.

Aurreko puntu horiek norabide egokian jartzeko behar-beharrezkoa da eragileen artean konfidantza giroan poliki-poliki estrategi komunak sortzea eta eginbide eta ekimen zehatzak martxan jartzea, indarrak bildu eta trinkotzeko asmoz. Ematen du batzuen artean apustu hau gauzatzearen garrantziaz hausnartu direla eta ondorioz, ekimen iraunkor batzuk martxan jartzen saiatzen ari direla. Emaitza onak izatea eta horien kudeaketa egokia egitea oso mesedegarria gerta daiteke irekitzen ari den aukera berrirako.

Daniel Maeztu, Aralar-ko legebiltzarkidea

Politikagintzan ohikoa izaten da topikoak entzutea, eta topikoen erredundantzia horrekin aspertu egiten dugu herritarra. ETAri buruz ari garenean ere mezuak eta hausnarketak errepikatu egiten ditugu, eta gaia Euskal Herriko zein Espainiako politikagintzaren borroka dialektikoaren eredugarri izan daiteke. Zerbait berria eta eraikitzailea esatea zaila da.

ETAren bigarren komunikatuaren inguruko iritziaz galdetu zioten kazetariek Mikel Basabe legebiltzarkideari. “Hobe da ETAren komunikatuen inguruan aritzea, atentatuen inguruan aritzea baino”, erantzun zuen. Basabek agerikoa dirudien zerbait esan zuen, baina esaldiaren edukia askoz ere sakonagoa izan daiteke.

ETAk komunikatuak argitara ematen dituen bitartean pozik izango gara herritar gehienak, horrek zera esan nahi duelako, atea ireki dela eta talde armatuak aurrerapauso bat eman duela, beste ate bat izteko. Emandako urratsarekin herri honek eta alboko herriek bizi izan duten sufrimenduarekin bukatzeko bidean beste mugarri bat jarri da. Batek baino gehiagok esango du ETAren urratsa izan aurretik alderdi politikoek eta euskal gizarteak egina zeukala dagoeneko bide horren hasiera. Eta egia da, Euskal Aberri berria eraikitzeko olatua aspaldi sortu zen.

Olatu hori gerturatzen doa txiri -txiri kostalderantz. Olatu txikia zena apurka- apurka hasi da hazten eta aparra sortzen. Hartu du abiada. Gura dugu, ordea, gure olatuak kostaldearekin topo egiten duenean, txipli–txapla, segundo batetik bestera ez desagertzea. Gura dugu olatuaren indarra sakabanatu beharrean, olatua tsunami bilakatzea eta kostaldetik harago joatea. Olatuak tsunami izateko eragile ezkertiarren, mugimendu sozialen, eta orokorrean ezkerreko gizarte abertzalearen beharra du; horien guztien grina eta lan egiteko kemena, tsunamiak lurrean uzten duen aparra hedatzeko eta Euskal Aberri berria ezkertiarra, justuagoa eta demokratikoagoa eraikitzeko.

Baleren Bakaikoa Azurmendi, EHUko irakaslea

Urteak daramatzagu bake prozesuaren inguruan mintzatzen eta bide horretatik urratsak eman nahian. Baina beti oztoporen batekin aurkitzen da ditxosozko prozesu hori eta dena hondamendian geratzen da. Eta jakina, euskal hiritarrok oraindik depresio batean ez bagara erori ere, desanimua hezurretaraino iritsita daukagu. Azkenean tratamendu psikiatriko kolektiboa beharko dugu, helmugara inoiz ez garela heldukoaren sentsazioa barneratzen ari baikara.

Porrot batetik bestera. Frakasotik berrastera leku berera heltzeko. Badirudi Sisiforen ikasle aurreratuak direla: harria mendi tontorrera igo eta heltzear dagoenean, erori, berriro igotzen hasteko. Sisifok, gutxienez, berarentzat egiten zuen, baina gure salbatzaileak guztion ongizatea nahi omen dute, nahiz eskaintzen diguten ongizate hori arbuiatzen dugun. Hala ere, tamalez hor diraute.

Bestalde, harrigarria da belaunaldi berria ETAren zuzendaritzara iristen denean, aurreko zuzendaritzak burutu zuen guztia hankaz gora jartzen dutelako, esanez bezala,” zuek gaizki egin duzuena guk konponduko dugu”. Baina hankak lurrean jarri ahala eta errealitateak beste itxura bat hartu ahala, aurreko jarrera oldarkorra aldatu egiten dute eta porrot berri baterako ateak irekita geratzen dira. Badirudi “ad infinitum” jarraitu behar dugula. Amaierarik gabe. Beraz, belaunaldien arazo larria dago eta agintaritza sendo eta iraunkorra izatera heltzen ez den bitartean, horrela jarraituko du. Eta hau guztia estatuak badaki, jakin ere,eta nahi duen adina profitatzen da.

Guztiau ez da berria. Izan ere, ETAko militarrek horrelako joera izan dute bere historian zehar eta politikoei burua makurrarazi die, ahulezian egon diren garaietan salbu. Eta gaur egun, badirudi, ahul daudela eta hortik ezker abertzaleko politikariak askatasun aroan baleuden bezala jokatzen ari diren. Baina erakunde militarrak indarrak biltzea erdiesten badu, berriro, sugeak burua altxatuko du. Tamalez.

Frankismoaren garai ilunetik etakide askok heroien irudiarekin herriratu ziren eta hainbat militanteen izenekin bataiatu ziren herri eta hirietako plaza eta kale ugari. Francoren aurka eta Euskal Herriaren alde borrokatu zutenaren ikur ziren hainbat eta hainbat herritarrentzat. Baina guztiau haizeak eraman du eta garai haietan heroiak zirenak gaur, gehienentzat, bilau bilakatu dira, atzerabiderik gabe gainera. Sinbolokoa bada ere, hau da jasotzen ari diren ordaina. Nahiz konparaketak ez diren oso osasuntsuak izaten, hala ere, esan dezakegu antzeko zerbait gertatu zitzaiela karlistei eta jakin, badakigu, azkenean estatu autoritario eta zentralistari jokoa egiten amaitu zutela.

Hau guztia ETAren estrategia okerraren ondorioa besterik ez da. Izan ere, estatuari aurre egiteko beronen arma berak inoiz ezin daitezke erabil. Estatuen ahulezia ez da militargintzatik azalduko, demokrazia-defizitaren aldetik baizik. Defizit hau bere gordintasunean ikusi behar dugu hiritarrok, bai euskaldunok, baita espainiarrek ere. Gero joango gara Europako beste herrialdetara, baina lehenbizi etxeko lanak ondo egin behar ditugu. Hala ere, orain arte bezala, Europako erakundeetatik gutxi itxaron dezakegu, beste helburu batzuetarako sortu zelako.

Beraz, egoera anker honetatik irteteko ETAk bere estrategia aldatu beharra dauka. Baina boxeolari bat erdi jota dagoenean aholkuak ematea ez da oso erraza eta ETA, zalantzarik gabe, egoera horretan dago. Are gehiago Frantziako estatuak bere aurka gauzatuko dituen neurri berrien ondorioz. Erakunde militarra ez dute erabat garaituko, baina bai ordea ia osoki kontrolatu eta egoera horretaz jabearaztea izan behar luke ezker abertzalearen lehen eginkizuna, bestela jai baitauka.

Ana Urkiza, idazlea

Akatsik egiten ez duenik ez dago; ez gizakirik, ez herririk. Kontua da, akatsetatik ikasteko ahaleginik egiten dugun, akatsetatik ikasteko borondaterik erakusten dugun…
Gure herri txiki honetan, lehenengo pertsona plurala eraikitzeko modu bitxia jaso dugu. “Gu” talde itxiak sortu ditugu. Batzuek “kuadrillak” deitzen dituzte eta, antolatuxeagoak direnean, “tribuak”.
Tribukoa izatea ez da txantxa, ez pentsa! Gutxienez, tribuak bezala pentsatzen duzula agertu behar duzu; tribuak agintzen dizuna egin; tribuak esaten duena onartu; eta tribuko gainontzeko kideekin anaitu.
Tribuak, bestalde, segurtasuna ematen dizu, handitasuna, babesa, eta orain edo geroxeago “irabazle” izango zaren (garen) itxaropena.
Irabaztea da kontua. Bakarka. Gutxika. Txikika. Baina irabaztea!
Eta talde itxi txiki asko sortu ditugu. Tribu batean ezberdin pentsatzen zuenen bat agertu den bakoitzean, tributik atera eta beste tribu bat sortu du. Honetarako, logalerik gabeko herria baikara.
Talde ezberdinak egotea ez da txarra. Alderantziz: ona da. Aberasgarria. Baina tribu bateko “gu” horretatik ateratzen dena, bere tribu ohikoekin hitz eginez ulertzera heldu ez delako bada, hor, entzuten ez dakien horma bat eraikitzen da. Eta horrelaxe eraiki ditugu, elkar entzuten ez dakiten tribuak, denak irabazle izan nahian, etsai pila bat zerrendatuz.
Diktadura garaian, ulergarria izan zitekeena, hau da, “gu” txiki eta indartsuak sortzea, etsai handiaren aurrean BAT egingo gintuzkeena, historiak ulertzera eta harro sentitzeraino eraman gaituen zerbait da. Baina demokrazian nola liteke? Demokrazian “gu” plurala da. Tribu txikiak lehenengo pertsona plural handiaren baitan daude. Eta etsaia historiak utzitako orbana baizik ez litzateke izan behar.
Bidaiatzen dugunean eta gure herritik milaka kilometrora gaudenean, hangoak edo hemengoak garela esaten dugunean, herri BAT aipatzen dugu. Tribuen gainetik dauden ezaugarriak goratzen ditugu.
Herriaren alde lan egiten dugunean ere, ikusmira hau erabili beharko genuke, beraz. Zorionez, ezberdinak gara guztiok. Baita tribukideok ere. Eta ez gaitezen engainatu! Kontua ez da gainontzeko tribuak garaitzea edo baztertzea. Kontua ez da herri honen salbatzaile papera sinistea. Hau da, “bakarrik” gelditzea. Gainontzekoekin konpondu eta haztea baizik. Zeren eta ez dago demokraziarik “bakarrik” bizi denik. Eta bakarrik bizi ez denak (familiak osatu ditugunok ondotxo dakigu hori), besteari entzunez bizi behar du, bere buruari baino “areago”. Herri honek ez du salbatzailerik behar.
Akatsetatik ikasten duen herriari “ikasten dakien herria” deitzen zaio. Entzuten eta aurrera egiten dakien herria. Finean, konplexurik gabeko herria.