Joxerramon Bengoetxea, zuzenbide irakaslea UPV-EHUn

Sortaldetik datoz izpi berriak Askatasun eguzkiya. Tunez, Egipto, akaso Algeria hurrengoa? Itxaropenak, demokraziarako grinak, fundamentalismoetatik iheska, pertsonaren duintasunaren gainean eraiki behar den gizartea, eskubideak, zibilidadea. Baina sartaldetik, batik bat Europar Batasunetik zer? Mesfidantzak, inertziak, susmoak, test zorrotzak, erantzun ofizial geldo eta berantiarrak. Gure artean ere bai, sortaldetik dator irudi edo ikur berria; erabat sortu ez den eki baten itxura du. “Sortu” alderdia gure euskal espektro politikoan kokatzeko lehenengo urratsak egiten ari da, panorama politikoa eguzki betean nola argituko den oraindik ez dakigula. Asmo horretan oztopo batzuk gainditu eta beste oztopo batzuk saihestu beharko ditu. Ez da eginkizun erraza izango; jaio berri den haur honen hats eta sintoma guztiak oso gertutik aztertuko direlako; zer pentsatzen duen, zer esaten duen, zer ez duen esaten, nola erantzuten dien egindako galderei, nola lortzen duen barruko indarrak batzen eta barruko arriskuak menperatzen oreka bila. Ezkorren direnek berrogeialdia edo neurri bortitzagoak proposatzen dituzte, gorroto eta mendekua mesfidantza ulergarri batekin nahasiz.

Sortu alderdia legezko izan ala ez izan gakoak bi adar ditu: (1) ETAk etorkizunean egin ditzakeen balizko ekintza terroristekiko Sortuk jadanik hartua eta plazaratua duen jarrera, alegia errefusa, arbuia nahikoa den, eta (2) ETAren existentzia berarekiko Sorturen erantzuna, ia gainontzeko alderdi “demokratiko”ekin batera erakunde armatuaren amaiera edo akabera lortzeko isfortzuak egingo dituen. Lehenengo eztabaida antzua da. Hitzen edo terminoen perlokuzioa (jasotzaile batzuengan eragiten dutena) berauen esanahien eta ilokuzioen gainetik jartzea dakar eta gainera erderari ematen zaion nagusitasuna kezkagarria da. Eztabaidak “condena” berbaren ingurukoak dira, eta joko horretan ez ginateke jauzi behar. Batetik, alderdien legeak berak ez duelako hitz hura eskatzen. Baina batez ere itzulpen hutsa egin beharrean Euskararen semantika eta pragmatika lehenetsi behar delako; begiratu besterik ez dago condena sarrerak erdal hiztegietan jasotzen dituen definizio eta erabilpen ezberdin eta polisemikoak: epailearen zigorra, jainkoak jarritako kalte edo salbazioaren ukatzea, deitoratzea bera. Gaitzespen, kritika, errefusatze, deitoratze, ukatze, etab hauen atzetik nahiko ilokuzio indarra dago: adierazten diren kasu guztietan ETAri ez esaten ari zaio.

Baina bigarren eztabaida korapilatsuagoa da. ETAri EZ esateak zer dakarren aztertu behar da. Batek ekintza edo portaera bortitz bat deitoratzen duenean, demagun generoko biolentziaz ari garela, ohikoa da deitoratze horretatik ondorio bat ateratzea. Silogismo praktiko batean ekintza bat gaitzestea baldin badago ekintza horiek saihesteko edo ekintza horiek burutzen dituztenekiko urruntzea ondorio bezala jarraitzen dira. Eskas iruditzen zaigu esatea: oso gaizki dago, ez zait ondo iruditzen edo errefusatu egiten dut eta kito, planto egiten dut, ez dut ezer egingo horren kontra. Ondorio praktikoa ateratzea falta da. Moralki baliteke pauso hori beharrezkoa izatea baina obligazio moralak edo politikoak ez dakar derrigorrez obligazio juridikorik. Bestela gutako gehienok, biolentzia matxistaren aurka gaudenok baina hura desager araztearren ezer egiten ez dugunok obligazio juridikoari huts egingo genioke etengabe. Juridikoki ETArekiko lotura edo harremanik ez izatea, laguntzarik ez ematea, “konibentzia”rik edo ulerkeririk ez izatea nahikoa litzateke alderdien legearen ikuspegitik legezko izateko. Gehiago eskatzea, haratago joatea, neurri batean alderdi berria ETAren aurkako borrokaren arduradun bilakatzea litzateke, baina eginkizun hori polizia ahalmena duen gobernuari dagokio.

Sorturi egiten zaion eskakizuna alegia ETAri desegin edo desagertzeko exijitu diezaion politikoki eta moralki zilegi da. Baina juridikoki nekez gauza daiteke. Estrasburgoko Giza Eskubideen Europar Auzitegiak emandako irizpideak –pluraltasun politikoaren balorea- kontutan hartuz eta bereziki ikusita oinarrizko askatasunak murrizten dituzten neurriak modu hertsian interpretatu behar direla, aztertu beharko da ia alderdi berriak ETArekiko (ezkutuko) harremanik duen eta bere estatutuak legearen araberakoak diren, besterik ez.

Sortuk garbi utzi du, bere estatuetan, ez duela zerikusirik ETArekin eta biolentziari uko egiten diola eta ez duela inolaz ere babesten, onartzen, bidezkotzat jotzen edo barkatzen. Ez al da hori legezkotasunaren auzian epaitu beharrekoa? Auzitegi Goreneko areto berezia (gizonezkoek soilik osatua, bide batez), babes helegiteaz ezagut dezakeen Konstituzio Auzitegia eta geroxeago, hola balitz, Europar Giza Eskubideen Auzitegia izango dira auzia argituko dutenak. Estatutuetako konpromisoak ekintzetan eta praktika politikoan frogatzea zaila da benetan. Prentsan agertu diren adierazpen frangoetan froga diabolikoak eskatu zaizkio Sorturi. Ez badu existitzen zer froga dezake? Inork ez du nahi –hala sinetsi nahi dugu behintzat– ETAren atentaturik Sorturen asmoak zintzoak diren ala ez frogatzeko. Orduan nola froga dezake ezer estatutuen edo bere bultzatzaile eta kideek esandakoaren gaindi? Egia da, askoz errazago eta argiago izango da jujeentzat Sortuk bigarren pausoa ematen badu, aldentze-urruntze nabari bat ETAren desagertzea eskatuz.

Alderdiok eta gizarte mugimenduok Sorturi lagundu behar diogu hori esaten, bereziki Lokarri edo eurekin sinesgarritasuna lortu duen EA alderdia. Horrexegatik Lokarrik O-19rako deitu manifestazioa funtsezkoa da. Garbi erakusten du euskal gizarteak aspalditik nahi duena: Sorturen legeztatzea eta ETAren desagerpena. Sorturen estatutuak irakurrita zalantza hauek uxatu egiten dira eta horregatik legezko bilakatu dadin legea aplikatu besterik ez dago, eta behin legalki existitzen duenean aukera eman zintzotasunez ari direla frogatzeko bai praktika politikoaren eta bai bere kideen portaeraren bitartez. Sortuk manifestazio horren mezuarekin bat egiteak gera litezkeen zalantza guztiak argitzen ditu, ETAren desagertzea ezinbestekotzat jotzen duelako. Sortaldetik agertzen den eguzkia guztiz betea izan dadin eta terrorismoa eta horrek eragindako sufrikarioa iraganeko kontua izan dadin, memoriaren, berradiskidetzearen eremua landu beharko dugu. “Seme etxekaltearen parabola” datorkigu gogora, ezta?

Rebeka Ubera, Aralarreko Antolaketa Idazkaria

Zalantzarik gabe bakegintzan aritzeak, politika egiteko beste kultura bat eskatzen du, zoritxarrez gaur egun ere oraindik politikan jarduten dugunok barneratua ez daukagun politika egiteko kultura. Nahiz eta, ez den ukatu behar saiakerak egiten ditugula bestelako kultura hori barneratzen, eta praktikara eramaten, gure historiak ondo erakusten duen bezala.

Oraindik ez dugu ikasi bakegintza ez dela lehia politikoarekin nahasi behar. Lehia politikoa gauza bat dela eta bakegintza beste bat oso desberdina, eta tentu handiz aritu behar dela, bereziki bakegintzan urratsak egiten dihardugunean, atzera bueltan jarriko gaituen hanka sartzerik ez egiteko. Adibide praktikoak jartzeagatik: gauza bat da Gernikako Akordioa eta beste bat oso desberdina Euskal Herria Ezkerretik edo eta Lortu arte. Garbi dago, lehia politiko horretatik at, alderdi guztiok elkarrekin aritu behar dugula, baldin eta adostasunetara iritsi nahi badugu, bakegintzan aurrera pausuak emateko. Bide horretan protagonismoak albo batera utziz, eta baita protagonismoak konpartituz.

Halaber, politika egiteko beste kulturak ez du esan nahi ere adostasunaren izenean gure ideiak, printzipioak albo batera utzi behar ditugunik. Erantzukizunez jokatu behar da, baina benetako erantzukizunez eta ez maiz saltzen diguten, saldukeriaren adostasunaren erantzukizunez, printzipioak albo batera utziz eta herritarrak salduaz. Bide horretan ongi bereizi behar dira, norbanakoak eta kolektiboek ere egin beharreko bidea. Ondokoak norberaren bidean sartzea bortxatu gabe. Eskuzabaltasunez, baina tinko. Eztabaidari beldurrik izan gabe. Printzipioak eta edukiak behar bezala blindatuz.

Bide horretan, nik garbi daukat ibilbide orria eta erreferentea Gernikako Akordioa dela. Bertan jatorri eta ideologia desberdinetako kolektiboak gaude. Denok prest eztabaidatzeko, batzuetan gainera sutsuki. Baina denok gurea emateko prest bakegintzan eta normalkuntza politikoan aurrera pausuak emateko, eta Gernikako Akordioa defendatzeko, sozializatzeko eta gizartean txertatzeko. Azken finean, bidea herriarekin egin behar delako, herritarren eskutik. Beraiekin, baina erantzukizuna eragile politikook hartuz, hots “marroia” herritarrei pasa gabe, urteetan nahiko “marroi” pasa diegulako eta pasarazi diegulako, alderdiek izan duten jokabide eta interesak direla medio.

Sabino Ormazabal, kazetaria

Adiskidetzea?

1. Adiskidetzeak ez du esan nahi biktimek eta erasotzaileek adiskide bihurtu behar dutenik. Helburu nagusia gizartean harremanak berreskuratzea eta sendatzea da.

2. Zauriak itxi, eta suntsitutako zubiak berreskuratu behar dira. Eta “bestea” ere gizakia dela onartu. Bai, bestea ulertzean dago gakoa. Ez dugu derrigor adiskide izan behar. Eta ezin da adiskidetze prozesua behartu.

3. Baina bai barkamenaren kultura indartu. Eta barkatzea edo barkamena eskatzea norberaren kontua da. Ezin zaio inori exijitu. Oso itxaropentsuak iruditu zaizkit Montse Lezaunen hitzak (ETAk 2009an Mallorkan eraildako Diego Salvá guardia zibilaren ama da Montse): “Hasiera-hasieratik barkatzeko erabakiak on handia egin dit. Ez dut arrangurarik, gorrotorik. Baina goizero berritu behar izaten dut erabaki hori” (El Correo, 31/07/2010). Jarrera positiboak azpimarratu behar ditugu.

4. Barruko bakea ez da mendekuaren bidez etorriko. Ezin ditugu honelakoak onartu: “ustel daitezela espetxean”, “sufritu dezatela nik sufritu dudana”, “lege gogorragoak behar dira”… Barruko min hori eraldatu nahi badugu, kanpoan ere bakerako, justiziarako eta elkarbizitzarako bideak eraiki behar ditugu.

5. Hori bai, egindako mina eta sufrimenduaren errekonozimendua exijitu beharko litzateke.

6. ETAk barkamena eskatu beharko luke egindako min guztiarengatik: hildakoak, zaurituak, estortsioa, 1.500 umezurtz, betirako ezintasunez geratutako pertsonak… Nire kalkuluen arabera, ETAko adarrek, Iraultzak eta Komando Autonomoek eragindako 343 biktima zibiletatik, 151 hildako “kolateralak” ez ziren zuzenean atentatuen helburu izan. Hildako emakume horietatik hiru haurdun zeuden, eta 16 oso gazteak ziren (15 urtetik beherakoak)… IRAk, adibidez, 2002ko uztailaren 16an barkamena eskatu zuen berak egindako atentatuetako biktimengatik.

7. Baina ETA ez da entitate abstraktua. Historian jende asko igaro da bertatik. Baita gaur egun bestelako erakunde edo siglapean dabiltzan pertsona asko ere. Eta erakunde horren erantzukizun osoa ez dago soilik nazionalismoaren munduaren baitan, behin eta berriro modu interesatuan errepikatzen den bezala.

8. Estatu espainiarrak, bestetik, giza eskubideen urraketa ugariren erantzukizuna hartu beharko luke bere gain. Iturri batzuen arabera 6.000 eta beste batzuen arabera 9.500 pertsonak salatu dituzte torturak. Estatuak berak eragindako kaltearen dimentsio soziala onartu beharko luke, bai zuzenean eragindakoa (motibazio politikoa duten biktimak, inpunitatea, ez ikertzea, kondekorazioak…), baita zeharkakoak ere (talde parapolizialak, emandako estaldura…). Irakurri sarrera osoa

Txema Ramírez de la Piscina, EHU-UPVko irakaslea

Hurrengo aste eta hilabeteak erabakigarriak izango dira. Legez kanpo dagoen ezker abertzaleak bere estatutu berriak aurkeztuko ditu. Alderdien legea zintzo asko beteko dute. Legeztatuko al dute? That’s the question. Horren arabera Euskal Herriko panorama politikoa dezente alda daiteke. Estatutu horien edukia jakin baino lehen, Perez Rubalcaba, Ramon Jauregi eta Conde Pumpido, besteak beste, garbi mintzatu dira: “Edo ETA behin betiko desagertzen da edo ETArekin duten harreman oro hautsi behar dute. Bestela, jai daukate”. Jomuga garbia dute hitzok: epaileen lana baldintzatzea, agenda euren terminoaren arabera mugatzea. Estatu-arrazoiak arrazoiaren indarraren gainetik. Estatuaren arrazoia menderatzeko ez da aski arrazoia izatea, ordea. Arrazoi izatea bezain garrantzitsua da arrazoi horiek behar bezala defenditzen jakitea, modu koherentean, logika erabiliz, jendaurrean eta konplexurik gabe, han eta hemen.

Alderdi berria legeztatzeko egongo diren eragozpenak handiak izango dira, baina lege horren kontra dauden guztiak gai izango balira oinarrizko estrategia bat adosteko eta aurrera eramateko, helburu hori gauzagarria dela iruditzen zait.

Hamarnaka arrazoi egon litezke Batasunak ordezkatzen duen sektore politikoaren legeztapena defenditzeko. Nire ustez, edozein demokratak onartzeko modukoak dira ondorengo hiru. Bat: demokrazian aukera-berdintasuna bermatzea guztiz oinarrizko printzipioa da. Bi: egoera berri honetan mintzakide ofizialak behar dira (nola sina litezke akordioak legez kanporatutako ordezkariekin?) eta hiru: gaur egun dagoen argazki instituzionala ez dator bat gizartearekin.

Legez kanporatutako ezker abertzaleak soilik baliabide demokratikoen alde egin duen apustua eta bortxakeria forma ororen errefusapenaz sinatu duen adierazpena “ez dira aski” alderdien legea defenditzen dutenentzat. PSOE eta PPk ETAren gaitzespen esplizitua nahi dute. Nik ez dakit zer esango duten alderdi politiko berriaren estatutuek horren inguruan. Ideiarik ere ez daukat. Agian sorpresak egongo dira. Baina, hiru galdera xume dauzkat: noiz gaitzetsi du PPk frankismoa esplizituki? Noiz azaldu du alderdi berak gutxieneko begirunea matxinada faxista hark erail edo errepresaliatu zituen ehun milaka biktimaren senideekiko? Noiz arte zuritu behar du PSOEk Gonzalez jaunak GALen auzian izan zuen erantzukizuna?

30 urteko ibilbidea
Bitxia da gero gauzak nola aldatu diren azken 30 urteotan. 80ko hamarkadan HBk ordezkari dezente zituen instituzioetan, baina ez ziren ohikotasunez joaten erakunde horiek “nazionalak ez zirelako”. Orduan, gainerako alderdiek hauxe zieten: “zatozte hona eta defenditu zuen printzipioak”. 90ko hamarkadan parte-hartzea areagotu egin zen guztiz normaldu ez bazen ere. Bizkitartean, gatazka politikoa usteltzen eta euskal gizartea aspertzen ari zen. 2003an “zatozte hona” zioten berberek “zoazte hemendik” esaten hasi ziren. Alderdien legea etorri zen eta horrekin batera 2004az geroztik ezagutzen dugun egoera anormala hau. ETAk lehenago utzi behar zuela bere jarduera? Guztiz konforme. Oraingo su-etena hau berandu datorrela. Ados. Baina gauza jakina da: baleuko eta balitz elkarren ondoen dabiz.

2011n gaude. Egoera objektiboki desberdina da. Printzipio demokratikoetan sinesten duten eragileek oinarrizko prozedura batzuk adostu, euren interes partikular eta legitimoak alde batera utzi eta ondorengoa aldarrikatzeko gai izan beharko lukete: “Honaino iritsi gara; gehiagorik, ez”. Ozen, sinetsita, erabakimenez. Era horretan agenda politikoa ez lukete bakarrik Rubalcaba, Raxoi, Patxi Lopez, Basagoiti, Jauregi eta enparauek mugatuko.

Duela gutxi Manuel Azañaren heriotzaren 70. urtemuga izan da. Bera izan zen Espainiak demokratikoki hautatu zuen Errepublikako azken presidentea. Mingarria eta esanguratsua oso da ikustea nolatan Espainiako ezkerrak baztertu duen haren irudi eta ekarpen intelektuala. Izquierda Republicana alderditik Espainiako presidente izan baino lehen, Manuel Azaña kartzelan egon zen. Orduko eskuindarren jazarpen ideologikoa jasan zuen. Alcala de Henareskoa zen bera, baina Bizkaitik hautatu zuten diputatu 1933an. Hizlari trebea oso zen. Eskuinak ez zion inoiz barkatu jendea mugiarazteko zuen ahalmen berezia. Gogoeta interesgarri franko utzi zituen. Politikaria baino lehen pentsalaria eta idazlea izan zen. 1930ean, Madrilgo Ateneoko presidente zelarik, estatu laikoaren aldeko defentsa sutsua egin zuen. Hitzaldia harribitxi honekin biribildu zuen: “lagunok: askatasunak ez gaitu gizakiok zoriontsuago egiten; ez, soil-soilik gizaki egiten gaitu, gizaki”.

Legeztapena orain lortzea betebehar demokratikoa da, printzipio kontua. Eskubide guztiak guztientzat. Askatasunaz ari gara, gizaki egiten gaituen horretaz, hain zuzen.

Imanol Epelde, blogaria

Jendarte gero eta makinizatuagoan bizi gara. Makinak ohoratzen ditugu giza balioen gainetik. “Hi haiz hi makina!” esaka ibiltzen gara elkarri, “makina” zerbait gaindiezina, hobe ezina bailitzan. Azkarretan azkarrenak dira edozein motatako aparailu horiek, baina gauza hotz eta tontoagoak ere nekez aurki daitezke. Kontua da makinak eta teknologiak bezala, zientzia eta zientifikotasuna ere jainkoesten ditugula. Hori, berez ez litzateke txarra izango, humanitatearen ikuspegitik begiratu eta ulertuko bagenu dena. Are gehiago aro digitala izenarekin bataiatu dugun garai berri baten aurrean.

Aldatu dira gure arteko harremanak, aldatu dira komunikazio ereduak, kanbiatu da ulertzeko eta jakintza ulertzeko modua (Google bihurtu dugunetik munduari begiratzeko behatxulo), ezberdina da irakurtzeko era ere, pantailetatik ari garenez gero… Beste garai baten aurrean gaude. Eta giza balioak inoiz baino beharrezkoagoak diren honetan, egoera diglosikoan eta azpiratuan daude humanitateak. Eta horien artean letrak. Kasik zientzia izaera ukatzeraino.

Eskoletan argi ikusten da hori. Eskoletan eta unibertsitatean noski, Bolognia planak ekarri dituen aldaketak adibide. Gero eta leku handiagoa eta eztabaidaezinagoa dute zenbakiek, matematikek, eta hutsalagoa hitzek, musika eta arteek, etikari buruzko gogoetek… Hizkuntzak ere irakasten dira. Nola aterako dira bada mundura ingelesa jakin gabe? Baina hizkuntza horiek erreminta hutsak bailiran ikasarazten dira. Literatura berriz, garaiko autoreak eta obrak buruz irakasteko darabiltzagu eta ez giza jokabideari buruzko hausnarketak planteatzeko eta eztabaidatzeko. Nobela batek bizitzaz edozein ikasgaik baino gehiago irakatsi dezakeenean.

Funtsean, enpresetara ondo egokituko diren piezak fabrikatzen ditugu ikastetxeetan eta horrela, astelehenetik ostiralera ordutegia zintzo betearazita, isiltasun zuria mantentzera behartzen ditugu. Esandakoa kunplitzen dakiten pertsona efizienteak sortuta, interpretatzeko eta kritikatzeko gaitasuna mugatuta, arazo sozial eta politikoak tabu bihurtu ditugu hezkuntzan.

Informazioaren jendartea ere deitzen zaio jendarte honi. Informazio ugari eskuratzeko modua dugu bai, baina horrek ez du esan nahi ezagutza eta jakintza handiagoa lortu ditugunik. Nola lortuko dugu bada hori, informazioa interpretatzeko gaitasuna gero eta antzutuagoa badugu? Egia da Euskadin Rock & Rollak ez duela dirurik ematen, ez eta giza jakintzek ere, zer esanik ez etikak. Baina humanismoari egiten dion ekarpena ezinbestekoa da. Mundua merkatuaren terminotan planteatzen dugun aldiro, gure erro bakarrari esaten diogu ezetz: gizatasunari. Geure existentzia ukatzeraino.

Balio etikoak hobetu eta indartzeko mekanismo bihurtu behar ditugu zientzia eta teknologia, bakearen alde egiteko, balio etikoak indartzea ezinbestekoa delako. Eta horretarako gizatasunean inbertitu behar da, giza baloreen burtsan. Nola jakitea da zaila. Baina bake osoa nahi bada, alderdien arteko mahaietan arazoaren ertz bati heltzea ez da aski, sakonagoak dira hemen arazoak, oinarrizkoagoak. Eta oinarriari heltzen ez zaion artean, ibiliko gara norabide argirik gabeko politikagintzan eta herrigintzan.

Alvaro Marcos, Ezker Gogoa

Ikuspegi ezberdinetatik begiratuta, Euskal Herrian dagoen sare soziala oso esanguratsua eta hainbat arlotan erreferentea da. Izan ere, milaka eta milaka herritarrek euren denbora eta gaitasunak eskaintzen dituzte musutruk, sinesten duten esparruetan edo ekimenetan. Egia da azken garai hauetan gauzak aldatzen ari direla –txarrerako, norberekeriaren ideologiak bultzatuta- eta gabezien artean, elkarrekin aritzeko zailtasunak betidanik egon direla, baina orokorrean gizarte zibilaren egoera nahiko ona dela baiezta dezakegu.

Euskal gatazkaren konponbiderako inplikazioan taldeen eta mugimenduen parte hartzea gorabeheratsua izan da. Egia da Lizarra-Garaziko garaian alor ezberdinetako eragileen ekarpena eta apustua nabarmena izan zela, esparru abertzale soiletatik haratago joan zena. Prozesuak itxaropen eta ilusio franko piztu zituen eta horrek islada garbia izan zuen jendearen eta gizarte antolatuaren erantzunean. Hala ere, eskema horrek porrot egin zuenean ilusioaren ordez frustrazioa nagusitu zen eta handik aurrera ahaleginak egin arren, gizartearen aktibazioa orokorrean eta gizarte taldeen inplikazioa zehazki bigarren edo hirugarren maila batean geratu dira. Horixe oso argi geratu zen konponbiderako eta bakerako izandako azken saiakeran, non ekimena osoa alderdi eta eragile politikoen esku utzi baitzen. Eta denborak erakutsi duenez, hori ez zen izan irtenbideak bilatzeko eta planteatzeko batere mesedegarri.

Egungo testuinguru itxaropentsu berrian funtsezkoa da gizarte zibilaren parte hartzea eta inplikazioa, era antolatu eta ordenatu batean. Zenbait arrazoi aipatzearren, hona hemen bururatzen zaizkidan batzuk:

Une estrategikoa; hainbat arrazoi tarteko, jada garatzen ari den prozesua bidezko konponbide baterako behin-betiko ahalegina dela sinesten ari gara. Ezker Abertzale historikoak hartutako aldebakarreko bidea oso irmoa da eta horren ondorioz bai ezkerrean bere osotasunean, bai mugimendu abertzalean eta baita oinarrizko indar korrelazioetan aldaketa nabarmenak agertu daitezke.

Politika egitea, denon ardura; eginkizun erabakitzaileak dituzten arren, alderdi politikoek interes, presio eta eragin asko jasotzen dituzte. Beraz, prozesua norabide egokian jartzeko, gizartean dauden benetako interesak lehenengo planora eramateko eta gertatuko diren geldialdi eta arazoen aurrean denon onura bilatzeko nolabaiteko presioa egiteko talde eta mugimendu anitzen estrategi komuna oso garrantzitsua izan daiteke.

Aldarrikapen komunak, demokrazia; gizarte zibila hedatua, heldua eta antolatua izatea eta lantzea demokrazia indartsu baterako oinarrizko osagaia dela askotan adierazten da. Ikuspegi honetatik, aldaketa eta birmoldatze garai batean euren balore, praktika eta aldarrikapenekin talde ezberdin horiek egin dezaketen ekarpena onuragarria izan daiteke denontzat, demokrazian eta parte hartzean sakontzen duten heinean.

Giza eskubideen ikuspegi zabala, eredua; aurreko puntuarekin lotuta, eraldaketaren ikuspegitik eta gizarte zuzenago eta sendoago eraikitzeko lanetan gizarte eskubideen alde eta oro har giza eskubideen alde egin ditzaketen ekarpen eta presioa estrategikoa da, egungo ereduaren hainbat okertze zuzendu eta eredu beraren aldaketa burutu nahi duten giza talde ezberdinen ikuspegitik, behintzat.

Aurreko puntu horiek norabide egokian jartzeko behar-beharrezkoa da eragileen artean konfidantza giroan poliki-poliki estrategi komunak sortzea eta eginbide eta ekimen zehatzak martxan jartzea, indarrak bildu eta trinkotzeko asmoz. Ematen du batzuen artean apustu hau gauzatzearen garrantziaz hausnartu direla eta ondorioz, ekimen iraunkor batzuk martxan jartzen saiatzen ari direla. Emaitza onak izatea eta horien kudeaketa egokia egitea oso mesedegarria gerta daiteke irekitzen ari den aukera berrirako.

Munduko hainbat bake-prozesutan erreztaile lanetan jardundako Brian Currin abokatuak Harremanetarako Nazioarteko Taldearen eginkizun eta funtzioa zeintzuk diren aurkezteko berriki Bilbon egin duen bisitaldian, zenbait elkarrizketa eman zituen hainbat hedabideren eskaerari erantzunez. Jarraian,  elkarrizketa horietako batzuk eskaintzen ditugu:

• ABC

• Berria

• Deia

• EITB

• Grupo Noticias

• Público

Maider Carrere, Gazte Abertzaleak-eko Idazkari Nagusia eta GaztEHerriko partaidea

Egun gris batean ezagutu zintudan. GaztEHerria osatzeko lan horretan, eragile desberdinak elkartu ginen sala horretan.

Egunak eta asteak pasatu dira. Duela bi aste Bruselan egon ginen. Ez ziren nire egun hoberenak izan: nekatua nengoen eta nolabait ere, gure patuaren jakinaren gainean egonik, tristezia ere sentitzen nuen. Gure patua. Hara joan ginenean jakin bagenekien beste behin ere euskal gazteria kolpatua izango zela. Eta gure erantzunkizunahorren inguruan genuen kezka Bruselara eramatea zen. GaztEHerriak erantzunkizun hori zuen eta hara joan ginen guztiok euskal gazteriaren boza zabaltzea.

Eta ez bakarrik kezka. Egun gutxi batzuk lehenago, “Gernikako akordioa” sinatzaile bezala Gernikan egon ginen GaztEHerriko eragileak eta bozeramailea. Beste behin ere, ohi bezala, denok elkar, denok pozik, jakin bagenekien “Gernikako akordioaren” funtsaren zati garrantzitsua gazteok hilabete hauetan egin dugun lanarengatik izan zela. Eta sinatu genuen. Banaka altxa, eta sinatzea joan ginen. Zuk, Ikoitz Arrese, Ikasle Abertzaleakeko buru bezala, altxatu zinen beste behin ere sinatzeko.

Eta akordio horrekin besapean aste batzuetara Bruselan Euskal Herrian bizi genuen garai berriaren notizia eman zenuen zure ahotsarekin Flandiarreko eta Europako parlamentuko kideei.

Bidai horretatik bi aste pasatu dira. Azkenengo aldiz, aurreko ostegun gauean ikusi zintudan. “Gernikako akordioa” gizarteratzeko sortu den taldeko bileratik atera zinen. Beti bezain alai, animoso, ezagutu zintudanetik erakutsitako lan prestutasunarekin: “Carrere, hitzegingo”, “Bai, bilera bat egin beharko dugu hurrengo astera begira”… “Animo!”, “Beti aurrera, Iko!”. Horrela gelditu zen gure azkenengo agurra.

Orain, egun horretatik aurrera ia astebete pasatu da. Tsunami baten moduan, zure askatasuna zapuztu eta duela egun batzuetako oroitzapenen zatiak gelditu zaizkigu gure taldeko partaideetan. Egunez egun, inkomunikatua egon zaren egun hauetan, zure notiziak itxoiten egon gara. Zure askatasuna biziki eskatu dugu.

Tsunamiak bailira, notiziak datoz, pasatzen dira, jendeak bere iritziak ematen ditu, beste batzuk ez dute operazio polizial honen garrantzia antzematen … Baina emozio asko sortu dira nire barrenean; hilabete hauetan egindako bilerak, lanak ez dira ezerezean geldituko, eta edonon zaudela ere, zurekin hasitako lana aurrera jarraituko du. Zuk honetan sinesten zenuen, marko berri baten lanketan geunden, eta hamaika alditan ilusioa eta garai berri baten lanketa ezinbestekoa zela entzun genuen zure ahotik irtetzen.

Zor dizugu lan hau, eta horretan buru- belarri jardungo dugu. Lagun, beti aurrera egingo dugu zuk askatu arte!!

Fabio Gonzalez Politologoa eta Iratzarriren koordinatzaile orokorra

Orain dela hilabete bat “Bake bidean, aterabide demokratikoen akordioa”, hots, Gernikako akordioa, sinatu zuten hainbat Euskal Herriko eragilek. Hilabete oso bat pasa da eta akordioak erarik ezin argienean esaten duenari erantzuteko premia dago, bai ETA erakunde armatuaren partetik, bai Estatuaren partetik.

Gernikako akordioaren balioa hitza da, noski, baina bete behar den hitza da. Ezin dugu hitzarekin bakarrik konformatu, hitza eta ekintza, biak, beharrezkoak dira, behin eta berriro hala eskatu izan dutelako hiritarrek. Politikagintzan, praktikara eramaten ez den hitza azken finean gezurra da, eta hori da akordio honen arrisku bakarra sinatu dugunontzat: Herritarrek gu gezurtitzat jo.

Aurrerapauso historiko bat izan den neurrian, akordio hau zabaldu behar da, jakina. Izan ere, hainbat urte pasa ostean, eufemismorik gabe ETAri exijitu behar zaiona exijitu diogu guzti-guztiok, eta Estatuari berari dagokiona. Hau egin dugu aldebakartasunaren beharra proklamatuz, beraz, inongo baldintzarik gabe bete behar da. Denok uler dezagun: oraingoan, batak ez du bestea kentzen. Ez.

Horregatik hain justu, hitzarmenaren edukia ezagutzera emateaz gain, sinatu duten eragileek euren buruei planteatu beharko liekete zer eta nola egin akordioan jasota dagoena bete dadin. Denon sinesgarritasuna jokoan dago eta lasaitasuna baino, tinkotasuna eta eraginkortasuna eskatzen du egoerak.

Nire ikuspegiko, itzuliezintasuna eta aldebakarrekotasuna prozesu honen ez ohiko bermeak dira, eta datozen egun, aste eta hilabeteotan agerian geratuko da kontzeptuak izateaz aparte zerbait tangiblea izango diren ala ez. Itxaropentsua den une berri honetan zabalduta dagoen mesfidantzari ezin diogu uko egin.

Jakin dezagun une honetan herritarrak ez direla praktikara eramaten ez denaren zain geratuko. Gernikako hitzak bete behar dira, betearazi behar ditugu.

“Izarren Argia” filmak garai ilun baten berrikuspena proposatzen du modu narratiboan. Iluntasun hori argitzeko, bizitako okerrak berriz ez errepikatzeko historiaren pasarte hori ezagutzera eman behar dela uste dugu.

Historia apur bat:

“Izarren Argia”ko kontakizuna 1938tik 1944ra Saturrarango emakumezkoen kartzelan kokatzen da. Preso egondako emakumeen egoera eta berauei erregimenak kendutako, lapurtutako haurren gaia jorratzen du. Filme historikoa izateaz gain, filme errebeindikatiboa ere bada emakumeak historian izan duen protagonismoa errekuperatzen baitu. Jende askok uste du emakumeek ez zutela gerretan parte hartzen, baina oker daude, askok parte hartu zuten eta beste asko gehiago atxilotuak izan ziren, genero izaera soilagatik, hau da, erregimen frankistarekin bat ez zetozen norbaiten emazte, ama, aizpa, alaba edo lagun izateagatik.

Bestalde, lapurtutako haurren gaiaz hitz egiten dugunean denoi datorkigu burura Argentinako, El Salvadorko eta abarretako kasuak. Baina ez dago hain urruti joan beharrik, haurren lapurreta hemen ere gertatu zen, Saturraranen adibidez.

Estatu mailan 30.000 haurtik gora bananduak izan omen ziren eta hala ere oso gutxi dakigu horretaz. Horregatik da horren garrantzitsua film hau. Saturraranetik 4000 emakume inguru pasa ziren. 177 heriotza ezagutzen dira, horietatik 59 edo gehiago haurrak ziren.

Filma:

“Izarren argia” filma urriaren 22an estreinatuko da. Bertan espetxeratutako emakume baten istorioa azaltzen da, Victoriarena, baina euretako edozeinena izan zitekeen. Victoriaren oroitzapenen eta borrokaren bidez jakingo dugu zelan bizi ziren kartzela hartan eta zelakoa zen hango eguneroko jarduna. Izan ere, emakume haiek gerraren alderik latzena jasan behar izan zuten: baldintza penagarrietan biziraunez itxarotea beste aukerarik ez zutenena.

Horregatik, “Izarren argia” emakume haiei guztiei egindako omenaldia da. Estatu osoko emakumeak izan ziren. Espetxeratu, eta aukeratu ez zuten leku batean bizitzera derrigortu zituzten, maite zituztenengandik urrun. Eta gainera haurrak besoetatik nola kentzen zizkieten sufritu behar izan zuten. Aukerarik gabeko emakumeak, ahotsik gabekoak, baina itxaropenez bete-beteak.

Mugimendu soziala:

Goian aipatutako horiek guztiak dira film hau sortu izanaren arrazoiak, emakume eta haur haiei justizia egiteko, lotsagabekeriak historiaren pasarteok estali ez ditzan, baina batez ere, sasoirik gogor eta ilunenetan ere itxaropenerako tartea badagoela erakusteko.

Baina hori dena berehalakoan lortzea ez da erraza. Horregatik filmaz aparte proiektu honetako dokumentazio prozesuan batutako materialak zabaldu eta liburu bat argitaratu dugu “No lloréis, lo que tenéis que hacer es no olidarnos” izenburua duena. Saturrraranen preso egondako emakume baten esaldia da hori. 10-12 urteko haurrei zuzendutako unitate didaktiko bat ere sortu dugu eta Oroimen Historikoko elkarteekin batera Oroimenaren Izarren Autobusa deiturikoa jarri dugu martxan. Autobus honek herri ezberdinetatik egingo du bere ibilbidea eta herri horietan bertako Oroimen Historikoko taldeekin batera antolatutako ekitaldietan parte hartuko du. Egitasmo honek hainbat izen, hainbat historia ahazturaren erraietatik atera eta eguneratu, azalerazi nahi ditu. Filmarekin eta liburarekin batera Oroimen Historikoari egiten diogun gure ekarpen xumea da.

• Egin ezazu zuk ere mugimendu honekin bat gure facebook orrialdearen bidez.