Joxerramon Bengoetxea, zuzenbide irakaslea UPV-EHUn

Maiatzak 22ko Udal eta Batzarretako hauteskundeen emaitzak Euskal Autonomia Erkidegoan.

1. Fenomeno berri eta interesgarri asko egon da krisi beteko kanpainia eta kanpaina-aurre honetan. Bi aipatzearren Sorturen debekua eta Bilduren inguruko suspensea. Lokarriren bitartez antolatu izan diren ekitaldiak garrantzi handikoak izan ziren Euskal Herriaren gogoa ezagutarazteko. Konstituzio Auzitegiaren epaiak gogo hori kontutan izan du, in extremis. Ez da egia aukera guztiak hauteskundeotan aurkeztu ahal izan direla, askotan entzuten dugunaren kontra; Sortu debekatzea demokratiko izan nahi duen sistema batean gauza larria da. Auzitegi Gorenagatik, Estatuko fikaltzagatik eta Estatuko Abokatutzagatik edo PPrengatik izan balitz hauteskunde hauetako emaitza bestelakoa zatekeen Bildurik gabe. Kanpainia amaiera aldean M-15 mugimendua sortu da. Interpretazio asko eskaini izan da hori ulertzeko, 1968ko Maiatza, “konstituziogile” izan nahi duen belaunaldi gaztea, ahaztua eta etsita, Mediterraneo hegoaldeko demokraziarako iraultzak, Islandiako finantza krisiaren hiritarren mugimenduak, etab. Bat-bateakoa izan da, mass media berrietan hedatu da, Espainiako sistema politikoaren korseta agerian utzi du eta alderdi nagusien erantzun manipulatzailea (ezkerretik) edo zapaltzailea (eskuinetik) erakutsi digu. Bakearekin zerikusi handia izan dute bi fenomeno hauek: Bildu aurkeztu ahal izatea eta M-15k sistemari egin dion kritika sendo eta guztiz baketsua; biolentzia baztertzeko mezuak garbiak izan dira bienak.

2. Emaitzen inguruan eztabaida gutxi dago. Abstentzioa %35 ingurukoa izan da. Hiru botoemaileetatik batek ez du bozkatu nahi izan, apolitikotzat joko dugu eren hori. EAJ izan da alderdirik bozkatuena, askogatik, botoemaileen herena ia. Zentralidadea hortxe dago, ambiguotasuna leporatzen zaio beste alderdietatik baina herritarrek lehenetsitako aukera da. Bildu da bigarren indarra. Hautetsi kopuru handiena dauka eta botoen %25a lortu du, emandako lau botoetatik bat berari eman zaio. Lehenbiziko indarra Gipuzkoan, bigarrena Bizkaian, PNVren atzetik, eta hirugarrena Araban, PSEren aurretik! Sortuk ez zukeen, bakarka, inolaz ere Bilduk lortutako arrakasta lortuko. Ezker Abertzalearen %18eko sabaia, Euskal Herritarrok sue-ten eta Lizarra-Garazi garaian lortutakoa, gainditu du, batuketa bat izan delako, gehikuntza: EA, Alternatiba eta independienteak. Independienteek zerrendak osatzea garrantzitsua izan da oso, aurpegi berriak, serioak, dotoreak, lanerako prest, iraganeko loturarik gabekoak, hasiera garbia eta ilusio-sortzailea. Emaitza honek lagunduko du ETAren amaiera ekartzen, ezkorrenak izan direnei argumentu sinesgarriak ematen dizkielako: politikaren bidetik indarrak metatu egiten dira eta herritarron bultzada jasotzen da. Biolentziarik gabeko etorkizuna da nahi duguna.

3. PSOEk edo PSE-EEk bi zor garesti ordaindu behar izan ditu: bata, krisiaren aurrean hartu duen jarrera manipulatzailea (ikus Jordi Sevillaren autokritika, bakanetakoa, El Paisen M-24) eta bestea, Euskadin gehiengo zabal baten aurka PPrekin (eta aldiro UPyDrekin) gehiengo parlamentaria inposatu izana, frentismo egin izana gehiengo abertzalearen kaltetan. PPk ere oso emaitza txarrak izan ditu Gipuzkoan eta Bizkaian, Arabako emaitzek disimulatzen dituztenak. Ez da kasualitatea izango Basagoitik esatea Rajoy-k Bilduren aurka egingo duela boterea lortzen duenean. Kasu! Bilduren arrakasta digeritzeko denbora eta bikarbonatoa behar du PPk. Orain arte eraiki duen diskurtso “abertzalefoboa” Espainia mailan hain eraginkorra, des-eraikitzen joan beharko da. Jabetzen dira ETArik gabe askoz hobeto bizi garela denok, beraiek ere bai noski baina diskurtso ezkorrari eusten badiote, azkenean ETAren desagertze beraren aurka jarriko dira. Arerioen premia al dute? Bakearen mesedetan gainontzeko alderdiek lagundu behar diote PPri deseskalada hori egiten.

4. Orain hasiko dira negoziazioak alderdien artean, Arzallusen “ritos de apareamiento” famatuak. Gobernuak osatzen joango dira. Bozkatuenarekiko errespetoa printzipio demokratiko desiragarria izan daiteke, baina konpromiso sendorik ez bada hartzen, ez goaz inora. Ezin zaio PNVri leporatu gehiengorik gabeko gobernuak osatu nahi izatea: ikus PSE-PPk egin dutena edo Zumaia edo Azpeitia bezalako udaletan EAk eta ANVk egin dutena, kasu guztietan PNV alboratuz. Denok errespetatuko beharko lukete printzipio demokratiko hori. Ikus Gasteizen zeinen irudi ona eman duen PNVko Urtaran alkategaiak. Zerrenda bozkatuena errespetatzeak asko lagundu dezake bakegintzan, normaltasunaren irudi zintzo bat ematen duelako.

5. Alderdi txikien porrota da hauteskunde emaitzen beste ondorio bat. Fragmentazioaren arriskua aipatu zen kanpainia hasieran, baina ez da horrelakorik gertatu. Gure lagun-mina zenak, Sabin Intxaurragak, argi ikusten zuen etorkizuneko paisaia politikoa eta hauteskunde hauek berretsi egin dute bere apostua eta saritu dute bere lana. Panorama sinpleagotzen doa: espainol unionista edo konstituziozaleen aldetik, PP eta PSE-EE; abertzaleen aldetik PNV eta Bildu. Trasbersalidadea ez da a priori bat baina a posteriori bat, itunek ekarriko dutena. Panorama berrian geratu diren apurrak ez badira bloke nagusi horietan kokatzen, gero eta niminoagoak izango dira:

• UPyD ia desagertu da gure euskal esparrutik, Espainia mailan emaitza duintxoak lortu arren.

• Hamaika Bat-ek nazionalismo historikoaren gainbeherari bota dio bere erredikuluaren errua, baina PNVk garbi irabazi du eta hori da nazionalismo historikoa-instituzionala. Arrazoia Iñaki Galdosek berak emana zuen alderdi berria sortu zutenean, alegia esparru politiko-ideologikoa eta esparru elektorala bereiztearen beharra. Bereizketa egokia da baina H1ek ez du kasurik egin. Agian arrazoia izan zuen EAtik alde egiten, baina emaitzek arrazoia kendu egin diote bakarka aurkeztuz. Herri honetan eta ordezkaritza sistema politico honetan antzekoak diren opzioak proiektu handi baten inguruan bildu behar dira.

• Ezker Batuak oso emaitza txarrak ditu, desagertzeko arriskuan kokatuz. Espainia mailako alderdia da, ez du Alternatiba jarraitu nahi izan, bere kalterako. Ez du inolako etekinik atera PSEren porrotetik; saiatuta ere, ez du ezer atera M-15 mugimendutik.

• Aralar oso ukituta atera da. Bildu tsunamiaren aurrean bizirik ateratzea besterik ez du lortu. Hasierako Euskadiko Ezkerraren traza hartzen diot. Abertzaleon bigarren aukera da. Gure hauteskunde sisteman ez dauka ezer egiterik. Asko dauka ekartzeko ordea, batez ere bakebidean. Oso buru eta kide onak ditu, Euskadin baloratuena Aintzane Ezenarro da, guztien gainean. Nafarroako faktorea egon da hor, gauzak nahasten, NaBairen protagonismoa garbia delako eta EArekin eta Bildurekin ez direlako konpondu. Baina meta ditzala indarrak Bildurekin Gernikako izpirituaren mesedetan.

7. Nafarroa kasu berezia da. Euskalzaleak, NaBai eta Bildu, sekulako emaitzekin, bigarren indarra bilakatu dira, erregionalista antieuskaldunen atzetik. Ezkerraldetik laino bat altxatzen ari da. Alderdi espainolak, PSEk eta PPk, oso emaitza eskasak dituzte. Nafarroak bere bidea egingo du, baina zubiak eraiki behar dira EAErekin, eta zubi horiek ere lagunduko dute normalkuntzaren bidean, eta bakebidean ere bai.

Ohar bat: panorama politikoa bi blokeen inguruan sinpleagotzeak ez du inolako frentismorik esan nahi, eta ez luke zergatik ekarri behar. Ditugun arazo garrantzitsu askok –ETAren amaiera betikoa, presoen gakoa, armak ematea, biktimekiko aitortza, euskararen sendotzea, gai ekonomiko eta soziala– ez dute konponbide samurrik planteamendu frentista horietatik. Denon arteko ituna berri bat beharko da, baita PPko erradikalekin ere. Baina orain bizi dugun frentismoa, Eusko Jaurlaritza sostengatzen duena, gainditzen hasteko, ez litzateke ideia txarra izango egungo Eusko Legebiltzarra Erkidegoko errealitate politikoa islatzen hasiko balitz.

Txema Ramírez de la Piscina, EHU-UPVko irakaslea

Auzitegi Konstituzionalak hartutako erabakia alde guztietatik pozgarria da: demokraziaren ikuspuntutik oinarrizko eskubideak errespetatzen dituelako, eta normalizazioaren aldetik eragile politiko garrantzitsu baten onarpen zibila agerian uzten duelako. Eragin handia izango du epe laburrean eta ertainean. Gehiegi iraun duen appartheid-aren amaieraren hasiera da. Maiatzaren 22ko hauteskundeetatik aterako den emaitza, herri honen benetako argazkia izango da, iragazkirik gabea, galbaherik gabea. Orain arte lausoa zena argituko da. PP eta haren inguruko hedabideak gogor arituko dira oraindik ere. Ebazpenaren osteko erreakzioak entzutea edo irakurtzea besterik ez dago. Komunikazioaren ikuspuntutik garbi dago gauza asko hobetu behar direla, Euskal Herritik bertatik hasita. Garai berriotan, eledun egokiak behar dira, argi eta garbi mintzo diren bozeramaileak, ideiak konplexurik gabe azaltzeko gai diren pertsonak, paperaren gatibu ez diren mintzakideak, taburik gabe hitz egiten duten gizarte-eragileak, entzuten dakiten gizon eta emakumeak, politika beste modu batera ulertzen duten militanteak; azken batean, komunikazioa maite duten pertsonak.

Ezker Batua-Berdeak alderdiko koordinatzailea

Euskal Herrian, azken hamarkadan, hauteskunde ezberdinak bi ezbeharrez markaturik egon dira, ETAren indarkeria eta Ezker Abertzaleren presentzia eza, parteka edo bere osotasunean.

Ez ditut biak maila berean kokatzen, ezta gutxiagorik ere, baina aitortu behar da hauteskundeak joan eta hauteskundeak etorri horiek izan direla, tamalez, Euskal Herriko hauteskundeak ezberdin egin dituztenak.

Atzo, Auzitegi Konstituzionalak, bi aparteko egoera horietatik, bat bere onera ekarri zuen. Bildu (Ezker Abertzalearen koalizioa) hauteskundeetan egongo da.

Konstituzionalaren erabaki honek, lehenik eta behin, legez kanporatze prozesu honen guztiaren oinarri politikoa agerian utzi zuen. Politikoa izan zen Gorenaren erabakia, non epaile atzerakoiak gehiago ziren eta politikoa izan zen ere Konstituzionalaren erabakia, non epaile aurrerakoiak diren gehiengo.

Zuzenbidea interpretatzeko modu ezberdinak egon daitezke, baina Konstituzionalean egoteko proposatu zaituen alderdiaren ikuspegiaren araberakoak izatea beti ez da batere arrunta. Espainian, botere judizialaren independentzia, batez ere epaitegi nagusietan, kimera hutsa baino ez da, eta beraz, beste aukeraketa modu batean pentsatzen hasi beharko ginateke. Baina tira, hori beste post baterako.

Bigarrenik, Konstituzionalaren erabakiak Euskal Herrian aurrekaririk ez duen egoera bat errazten du: ez dadila egon zinegotzi edo batzarkiderik, ETAren indarkeriaren aurrean beste leku batera begiratzeko prest, instituzio horietan euskal sentsibilitate politiko guztiak presente egonda.

Segur aski, batzuek, instituzio berriak martxan jarri eta berehala, egoera berri hau okertu nahiko dute ez Bilduk ez beste askok ere, sinatuko ez genituzkeen aldebakarreko ikuspenez jositako adierazpenak proposatuz, Ezker Abertzalearen apustua ezereztatu nahian, baina agerikoa izango dena da ETAk euskal instituzioetan ez duela inolako babesik edo aitzakiarik aurkituko bere existentzia zuritzeko.

Hauteskunde hauek, gainera, normalkuntza politikorantz aurrerapauso nabaria suposatuko dute, eguneroko lanean batzuen eta besteen arteko elkarlanak aurretik ezezagunak ziren egoera asko ulertzera eramaten duelako, eta honek elkarrizketa asko errazten duelako.

Baina ez hori bakarrik, hauteskundeen ondoren emango den egoera berri honek, barerantz ere gerturatzen gaitu. Ezker Abertzalearen bide politiko eta demokratikoen aldeko apustuak bere saria aurkitu baitu beraien proposamenak klandestinitatetik atera eta publiko egin ahal izateko.

Bide zuzenean gaude, ea inork edo ezerk ez duen okertzen eta hurrengo hauteskundeetan indarkeriaren mehatxua ere desagerturik dagoen eta oraingo honetan ez bezala, eskolten beharra ere, gure hauteskunde kanpainetatik desagertzen den.