Txema Ramírez de la Piscina, EHUko irakaslea

Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailak indarkeriaren biktimen lekukotasunak eskolara eraman nahi ditu datorren ikasturtean. Helburu hori lortzeko asmoz, Isabel Celaa sailburua “Hiritarren Heziketa” irakasgaiaren erreforma prestatzen ari da. Momentuz, ez dakigu nola egingo den, ezta zein baliabide pedagogiko erabiliko diren egitasmo hori gauzatzeko ere. Ezaguna dugu, ordea, Lopezen Gobernuak biktimen inguruan eraiki duen diskurtsoa. Pentsatzekoa da irakasgai berriak ildo beretik joko duela.

Zer egingo du Lopezen Gobernuak: guardia zibilak eramango ditu ikastoletara? AVT, Manos Limpias eta Ermuko Foroko kideak maisu-maistra bihurtuko dira? Tortura jasan dituzten pertsonak ere joango al dira euren testigantzaren berri ematera? Zein helburu pedagogikoarekin? Itxura denez, DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako 3. mailako ikasleei irakatsiko zaie materia berria (14 urte inguruko neska-mutilak).

Patxi Lopezen Gobernuak biktimen aintzatespena bihurtu du bere diskurtsoaren ardatz. Helburu hori lortze aldera, Jaurlaritza sekulako ahaleginak egiten ari da: han eta hemen biderkatu egin dira ekitaldi instituzionalak, ekimen publikoak, omenaldiak, adierazpenak, lege-aldaketak eta diru-laguntza publikoak. Ikuspuntu demokratiko soil batetik, ekimen horietako asko oso eztabaidagarriak dira. Adibidez: zergatik izan behar dute indarkeriaren biktimek mesedezko tratua lehiaketa publikoetan? Nork erabakitzen du nor den indarkeriaren biktima? Noiztik aurrera?

Gai honen inguruan, azken hilabeteotan, Jaurlaritzak ekimen dezente antolatu arren, gizartean ez du aparteko oihartzunik lortu; ez behintzat bat bateko erantzuna, seguru asko herritar gehienok ahalegin horiek oso aldebakarrekoak eta goitik bideratuak ikusi ditugulako.

Biktimak eskolara? Bai, baina ez era honetan. Gaia oso delikatua eta hunkibera da. Biktimak bakarrik? Gaiaren konplexutasunak planteamendu globala eskatzen du. Bizikidetzaz ari gara. Berori izan beharko litzateke ardatz: bizikidetza. Hitz egin dezagun errespetuz eta duintasunez bizikidetzaz, gatazkak konpontzeko bide etikoez, sufrimenduaz, doluaz, hutsuneaz, maitasunaz, gorrotoaz, giza eskubideez. Lekukotasun eraikitzaileak behar dira herri honetan; eta guztietan. Konponbideak eskaintzen dituzten testigantzak behar dira, bihotzetik bihotzera mintzo diren ahots samurrak; ez erraietatik mintzo diren buruzagi instituzionalak.

Euskal Herriko eskoletan oso hezitzaile profesionalak daude, eskarmentu handikoak. Bizikidetzari buruzko hainbat ikastaro eta esperientzi interesgarriak landu izan dira gure artean. Hezkuntza munduan, Elkarrik eta Baketik fundazioak, besteak beste, hainbat ekimen, foro, jardunaldi eta kongresu antolatu dituzte gai horren inguruan. Adostasun zabalez jardun dute, karrankarik atera gabe, zarata larregirik gabe, hezitzaileen konplizitatearekin eta parte-hartzearekin, inposaketarik gabe, elkarrizketa tresna eta xede hartuta. Hori da bidea. Sakondu egin behar da. Ez daukat zalantzarik. Lopezek beretzat nahiko luke gizarte erakunde horiek, hezkuntza munduan, jaso duten erantzun eta babesa.

Zer gerta daitekeen? Hezkuntza sailak bere ikuspuntua inposatzen badu hoztasuna jasoko du geletan. Hezitzaileak ez dira inplikatuko eta aukera interesgarri bat alperrik galduko da; beste bat. Jaurlaritzak beste tentazio makurragoa izan lezake: gai hau xantaia bezala erabili itunpeko ikastetxeekin; hots, diru-laguntza jaso ahal izateko ikastetxeak ikasgai berria derrigorrez irakatsi behar. Bestela, sosik ez.

Gure maisu-maistrak profesional zailduak dira. Hainbat sailburu desberdin ezagutu dituzte. Bakoitzak bere bulkada propioa ekarri nahi izan du. Celaa ez da salbuespena izango. Sailburuak joan doaz. Maisu-maistrak hor geratzen dira. Oraingoan ere asmatuko dute formularen bat politikarien erabakiak toreatzeko. Badakizue: zezenaren adarrak, urrutian edarrak.

Bistan da: Lopezek irudia maite du, baina irudiak ez du bera maite. Irakasle sozialista batek kudeatzen duen Euskobarometroak ere bizkarra eman dio. Besarkadak, bostekoak, telebistako fokuak… ohiko jardunbide bilakatu du. Antzezpena gain-antzezpena bihurtzen denean aktorearen gabeziak agerian geratzen dira. Gainbeheraren hasiera da.

Bizkitartean, lehendakariak berean darrai: besarkadak eta bostekoak kanpoan ditu salgai baina etxekoenak ez ditu hartu nahi.

Felipe Juaristi, idazlea

Bost gizon, denbora aurrera ahala moralitate-eredu bilakatuko direnak, bildu dira Pariseko aldiriko etxe dotore eta aberats batean, Boulogneko basotik gertu. Udazkena da, urria, eta urtea 1945.a. Okupazio ankerra amaitu da. Etxearen jabea André Malraux da, idazle eta intelektuala, frantses erara noski. De Gaulle jeneralaren aholkulari izateagatik, fama du eta botere handia. Gonbidatuak dira: Arthur Koestler, Zero eta Infinitua nobelaren egilea. Koestlerrek garaiko kontzientzia astindu zuen, estalinismoaren aurkako testua baita, eta kontzientzia ordukoa estalinismoari lotuta ibili zen, ezkerreko bidetik. Berarekin etorri dira Manès Sperbes, idazle eta psikologoa, Jean-Paul Sartre filosofoa eta Albert Camus, denetan gazteena.

Guztien artean zehaztu nahi dute intelektualen zeregina. Gerra amaitu da eta irabazleen arteko lehen gatazka eta ika-mikak hasiak dira. “Altzairuzko errezela”ren itzala zabaltzen hasia da; aurrera doa gelditzeke irudimenean bederen. Bost gizonok badakite aro berria hasia dela. Bertan intelektualak egokitu beharko zaizkio lur-eremu zail eta maldatsuari, bi potentzia handien artean, eta batari zein besteari aurre eginez. Horretarako bildu dira. Erakunde bat sortu nahi dute, giza eskubideen alde egiteko toki guztietan, salbuespenik gabe.

Koestlerrek dio:

–Behar-beharrezkoa da mundu guztiarentzat izan daitekeen politika morala sortzea, txikiena bada ere. Eta guk, intelektualok, utzi behar diogu diskurtsoak egiteari, askatasunaren aldeko bidearen oztopo baitira.

Koestlerrek, komunisten buru izana ez hain aspaldi, ez du sinesten estalinismoaren askatasun ahalmenean eta Hitlerren erregimenaren aldean eta aldarean jartzen du bera, arrazoi berak erabiliz, gainera, biak ala biak gaitzesteko. Berak, askatasunaren alde borrokatu zenak, egoera paradoxikoan aurkitzen du bere burua. Ez daki zer egin, ez baitaki non den askatasuna.

Malraux, anfitrioi on gisara, isildu egin da hasieran, eta ardoa botatzen du edalontzietara, Garonakoa. Bere burua intelektualtzat badu ere, pragmatikoegia da, hitzaren indarrean sinesteko, eta, bestalde, toki ona hartua du giza eskalan, alegia giza mailan. Ez dago prest eskubideak proletarioen eskuetan uzteko, alegia komunisten eskuetan uzteko.

–Zergatik pentsatu behar dugu proletarioa dela balore historiko nagusia? –galdetu du, erantzuna jakinda.

Sartrek, sinpatiaz komunista, Malrauxen hitzak aurkako erasoa balitz bezala hartu ditu.

–Zuek, hala uste dut, komunista frantsesen aurka jarriko zaret, eta nik ezin ditut beren kasa utzi menperatuen defendatzaileak. Ezin dut moralki kritikatu Sobiet Batasuna. Egia bada ere milioika lagun deportatzea okerragoa dela beltz bat jipoitzea eta lintxatzea baino, gertaera hori duela ehunka urtetik hona datorren egoera baten ondorio da eta denboraren poderioz erbesteratuak izan diren milioika txerkesiar bezainbeste milioika beltz kaltetu ditu.

Mindu egin dute hitzok Koestler. Sartreren hitzak sofista batenak iruditu zaizkio.

–Esan behar da ezen guk, idazle gisara, Historiari traizioa egiten diogula, salatua izan behar duena salatzen ez badugu –baieztatu du–. Isiltasunaren jokoa, halaxe esango dute gutaz gure atzetik etorriko direnek.

Malraux ados dago. Ardo gehiago botatzen die gonbidatuei. Eta begirada abegikor batez hitz egiteko eskatzen dio Camusi.

–Utopia gerraren aurkakoa da. Ez al duzue uste denok garela balore faltaren errudun? –galdetu du Camusek–. Eta guk denok, nietzchearrak, nihilistak eta materialista historikoak izanak baikara, jendearen aurrean aitortuko bagenu oker ibili izan gara, badirela balore moralak, eta hemendik aurrera ahaleginduko garela beraiek sortzen eta garatzen, orduan bai izango litzateke esperantza berriaren loraldia.

Koestlerrek dio ados dagoela Camusek esandakoarekin. Malrauxek edateko zerbitzatzen die gonbidatuei eta zigarroa pizten du. Ez dago ados Camusekin, haren hitzak moralak dira guztiz, eta bera politikoa da. Sartre altxatu egin da, alde egiteko.

Oharra: Camusen bertsioa Carnets 2an dago. “Ezin jakin, bakoitzak esandako horretan zer dagokion beldurrari eta zer egiari”.

Ezker Abertzalearen “Zutik Euskal Herria” dokumentuaren aurkezpenak erantzun asko sortu ditu maila politikoan. Blogosferan ere topa daitezke irakurtzeko analisi, balorapen eta ikuspegi oso interesgarri eta gomendagarriak. Gainera, guztiek luzatzen dute dokumentu honen eta bakerako aukeren inguruan hitz egiteko gonbidapena.

Joxerra Bustillok nabarmentzen du dokumentuak izaera estrategikoa duen prozesu baten oinarritzea egiaztatzen duela, eta “traba arrotzik gabeko euskal herritarren garapen nazional eta soziala jomuga duen sektore sozial handi baten buru izateko baldintzetan jar dezake ezker abertzalea”.

Bits RojiVerdes-en zera planteatzen dute: “egia dena da abertzaleek ez dietela babesa emango indarkeriazko metodoei beren xede politikoak lortzeko”.

Popotak honela laburtzen du: “Ezker Abertzaleak konfrontazio politikoarekin egiten du apustu, kontziente izanik hori dela Estatua ahultzen duena, eta terrorismoa alde batera uztearekin, horrek ematen baitie indarra”.

Mikel Aranak eztabaida zintzoa iruditzen zaiola adierazten du, baina honela ondorioztatzen du: “berriz ere puntu berean gaude, Ezker Abertzale politikoa, nahigabe bada ere, kupula militar baten erabakien baitan bahitua den puntu horretantxe hain zuzen.”

Jon Inchaurragak, Aberriberrin, uste du “berdinetan jarraitzen dugula. Ez dago damurik edo ETAren indarkeriaren balorapen kritiko aztarnarik ere. Era berean, gainontzeko guztiak salatzen dituzte euskal abertzaletasuna ‘suntsitzen’ saiatzeagatik”.

Floren Aoizek erantzunak nabarmentzen ditu bereziki, esanez “koordenatu hauetan, agente bakoitzak Ezker Abertzaleko oinarrien erabakiari emandako erantzunetan islatzen du bere burua. Era batean ala bestean demokrazia eta euskal nazio-eraikuntzaren zeruertzarekiko aurrerapenak begi onez ikusten dutenek pozik jaso dute berria. Bestalde, kritikak, exijentziak eta eszeptizismo zeinuak gailentzen dira haserre, urduri edo baita larri ere sentitzen direnen aldetik, kiribiletik irteteko aurreikuspenaren aurrean”.

Oskar Matutek harrera ona egiten dio ekimenari eta zera eransten du: “bene-benetan pozten naiz eta nahiago dut berriz ere ilusionatu, desengainu berri baten arriskua hor egon arren”.

Iñigo Urkulluk egokitzat hartu du dokumentua eta zera dio: “ziur nago ezker abertzale ‘horretan’ ETA desagertu behar dela uste duen jende asko dagoela. Baina estrategia eta taktikaren artean mugitzen diren batzuk badaudela ere uste dut. Estrategia haiek borroka armatua deitzen dutena da eta taktika, berriz, bake prozesuak”.

Txema Oleagak baieztatzen du: “berriz ere zalantzak sortzen dabiltza. Berriz ere anbiguotasuna eta betiko hizkera erabiltzen dabiltza ETA eta indarkeriarengandik argi eta garbi ez bereizteko”.

Biturie, Arabatik-en, oso zehatza da: “Dagoeneko ENAM-aren (Euskal Nazio Askapenerako Mugimendua) abangoardia esku politikoetan dago behin betiko”.

Pello Urzelaik uste du bide orri argia dela: “ETAk oraindik ez du adierazi noraino eta nola dagoen engaiatua estrategia berritu honetan, baina argi dago, azken agirian esaten zuenez, ‘ezker abertzalearen borrokaren ardatza aurrerantzean prozesu demokratikoa’ bada, Zutik Euskal Herria ebazpenak jasotzen dituen terminoetan izan beharko duela”.

Xabier Letonaren ustez, dokumentuan planteatzen dituzten “ideia horien atzean da, ezkutuan, garrantzitsuena: une honetan borroka armatuak ez du balio burujabezaleen indar metaketa egituratzeko eta, beraz, alboratu egin behar da”.

Jose Luis Uriz-ek azaltzen du “oraingo honetan serioski dabiltza, eta lehenengo aldiz gatazka luze eta mingarri honen historian, politikoak militarren aurka jaiki dira”.

Javier Madrazoren ustetan “esperientziak ETAk abagune honetan daukan paperaren inguruan zuhurrak izatera behartzen gaitu. Hala ere, ezin ditugu ‘Zutik Euskal Herria’ ebazpenaren nabaritasuna eta irismena ukatu, Zapateroren Gobernuak aintzat hartu beharko lukeen aurrerapauso garrantzitsua baita”.

Hauek dira blogosferan argitaratutako balorazioetako batzuk. Zein da zurea?

Ana Urkiza, idazlea

Akatsik egiten ez duenik ez dago; ez gizakirik, ez herririk. Kontua da, akatsetatik ikasteko ahaleginik egiten dugun, akatsetatik ikasteko borondaterik erakusten dugun…
Gure herri txiki honetan, lehenengo pertsona plurala eraikitzeko modu bitxia jaso dugu. “Gu” talde itxiak sortu ditugu. Batzuek “kuadrillak” deitzen dituzte eta, antolatuxeagoak direnean, “tribuak”.
Tribukoa izatea ez da txantxa, ez pentsa! Gutxienez, tribuak bezala pentsatzen duzula agertu behar duzu; tribuak agintzen dizuna egin; tribuak esaten duena onartu; eta tribuko gainontzeko kideekin anaitu.
Tribuak, bestalde, segurtasuna ematen dizu, handitasuna, babesa, eta orain edo geroxeago “irabazle” izango zaren (garen) itxaropena.
Irabaztea da kontua. Bakarka. Gutxika. Txikika. Baina irabaztea!
Eta talde itxi txiki asko sortu ditugu. Tribu batean ezberdin pentsatzen zuenen bat agertu den bakoitzean, tributik atera eta beste tribu bat sortu du. Honetarako, logalerik gabeko herria baikara.
Talde ezberdinak egotea ez da txarra. Alderantziz: ona da. Aberasgarria. Baina tribu bateko “gu” horretatik ateratzen dena, bere tribu ohikoekin hitz eginez ulertzera heldu ez delako bada, hor, entzuten ez dakien horma bat eraikitzen da. Eta horrelaxe eraiki ditugu, elkar entzuten ez dakiten tribuak, denak irabazle izan nahian, etsai pila bat zerrendatuz.
Diktadura garaian, ulergarria izan zitekeena, hau da, “gu” txiki eta indartsuak sortzea, etsai handiaren aurrean BAT egingo gintuzkeena, historiak ulertzera eta harro sentitzeraino eraman gaituen zerbait da. Baina demokrazian nola liteke? Demokrazian “gu” plurala da. Tribu txikiak lehenengo pertsona plural handiaren baitan daude. Eta etsaia historiak utzitako orbana baizik ez litzateke izan behar.
Bidaiatzen dugunean eta gure herritik milaka kilometrora gaudenean, hangoak edo hemengoak garela esaten dugunean, herri BAT aipatzen dugu. Tribuen gainetik dauden ezaugarriak goratzen ditugu.
Herriaren alde lan egiten dugunean ere, ikusmira hau erabili beharko genuke, beraz. Zorionez, ezberdinak gara guztiok. Baita tribukideok ere. Eta ez gaitezen engainatu! Kontua ez da gainontzeko tribuak garaitzea edo baztertzea. Kontua ez da herri honen salbatzaile papera sinistea. Hau da, “bakarrik” gelditzea. Gainontzekoekin konpondu eta haztea baizik. Zeren eta ez dago demokraziarik “bakarrik” bizi denik. Eta bakarrik bizi ez denak (familiak osatu ditugunok ondotxo dakigu hori), besteari entzunez bizi behar du, bere buruari baino “areago”. Herri honek ez du salbatzailerik behar.
Akatsetatik ikasten duen herriari “ikasten dakien herria” deitzen zaio. Entzuten eta aurrera egiten dakien herria. Finean, konplexurik gabeko herria.

Nynaeve, La Rueda del Tiempo

Prozesuaren aurrean jarrera desberdinak agertzen dira. Horietako bat aztertu nahi dut; prozesua izatearen alde egonda ere, negoziazioari ekin baino lehen ETAk bere armak ematea ezinbestekotzat ematearena, alegia.

Irreala egiten zait, inork uste izatea egoera hau gauzagarri edo aukera denik ere. ETAri baldintza hori jartzea, Gobernuari erail ez duten preso guztiak askatu, Batasuna legez barruratu eta ilegalizazio prozesu guztiak etetea, eskatzea bezalakoa bailitzateke.

Hauexek baitira biek dauzkaten jokatzeko kartak. Aldez aurretik ETAk armak utz ditzala, errenditzea da, inolaz ere ez negoziazoa, eta geratuko litzaioken bakarra, klemenziaren keinuaren zain egotea.

Badakit, kasu askotan aipatutako baldintza hori dugula buruan, behin eta berriz entzuna dugulako. Izan ere, hasieran zentzuzkoa deritzogu, eta hain zentzuzkoa bada ¿Zergatik ez luke onartuko ETAk, fede onez ekin balio prozesuari?

Eskatu dakioke ekintzen etetea, gutxi gora behera horixe izan zen aurreko prozesuaren hasieraren ongarri eta egoera. Gero batak zein besteak bertan behera utzia ere.

Nik uste dut, izandako saiakera guztietatik hurrengorako zerbait ikasi dela. Espero dut orain arteko saiakera guztiak igaro eta gero, hurrengoa behin betikoa dadin, ikasiak izan gaitezela. Horrexegatik da hain zuzen garrantzitsu kontuan hartzea, aldez aurreko baldintza kaxkarra eta okerra dela.

Egia da halaber, ezinbesteko baldintzatzat ematen dutenen artean, edo atzean, bi motatako intenzio daudela. Batetik prozesuren bat izate bera guztiz ukatzen dutenak, eta bestetik baldintza hori egotea nahi luketenak, baina behin mahai inguruan egileak eserita, oraindik armak utzi gabe ere, ontzat emango luketenak, bakoitzak bere horretan ez lerrokatuta, baizik eta behingoz mahai berean daudela ikusita.

Mikel Bujanda, kazetaria

Hitz egiteak merezi ote duen zalantzaka somatu dut baten bat. Jakina merezi duela. Gerta liteke itxia dagoen ateren batean zirrikitua zabaltzen hasteko lagungarri izatea.

Dena esana dagoela dirudienean, berriro abiapundura jo behar da, hastapenetara. Harira joan eta hamaika bider esana dagoena behin berriro argiro esan.

Tortura arbuiagarria da. Espainian estrukturala da tortura. Epaileek eta kazetariek babestua dago. Batzuk justifikatu ere egiten dute, horrekin kalte handiagoak ebitatu daitezkelakoan.

Lotsagarria da. Gaitzetsi egin behar da tortura. Baldintzatzailerik gabe.

Torturaren salaketa egitea ETAri indarra ematea iruditzen zaizu zuri. Ez luke horrela izan behar. Baina hala izateko posibilitatea balego ere, horrek ez lizuke salatu beharretik esimitituko. Biktimen sufrimenduarekin egiazki bat egiteko sentiberatasuna duenak ez dezake inoren tortura onartu, are gutxiago desiatu. Erraz daukazu: mintza zaitez torturaren aurka eta esan ezazu esplizitoki zure salaketa hori ez lukeela inork ETAren indarkeriaren justifikazio gisa erabili behar.

Zuk aldiz, tortura salatzen duzu; hurbileko esperientza lazgarri batzuren ezagutzaile zara. Tortura pairatu duen horrekin solidario zara. Bihotzetik gaitzesten duzu, zinez eta zintzo. Zure salaketa horrekin ETAri laguntzen omen diozu. Ez luke horrela izan behar. Horrela bada, zure salaketak sinesgarritasuna du eskas. Tortura salatzen baituzu, ez ordea ETAren bortizkeria. Indartsuago eta sinesgarriago da torturaren salaketa, horrekin batera indarkeria moeta oro zinez salatuz gero.

Besteak torturak ez salatzea ez da baliozko arrazoi zuk ETArena ez salatzeko.

Torturen errealitateak ez luke balio behar ETAren indarkeria justifikatzeko.

Tortura salatu beharra dago, besteak beste, torturaren esistentziak, hala izan behar ez balu ere, praktikan ETAri indarra ematen diolako.

Elementala da, erraza da. Mintza gaitezen Seguritate indarrek baliatzen duten torturaren aurka. Mintza zinez ETAren indarkeriaren aurka. Mintza pertsona guztien eskubide guztien alde.

Egizu bietan bat, komentzimenduz eta komenientziaz. Emaiozu koherentzia eta balioa zure salaketari, indarkeria guztiak salatuz.

Joan zen urriaren 13an Baltasar Garzon epaileak Ezker Abertzale tradizionaleko hainbat buru nabermen atxilotzea agindu zuen, Arnaldo Otegi eta Rafa Diez kasu. Berriki adierazi die beren auzipetzea. Era berean, orain dela bi urte baino gehiago espetxeratutako Batasunako buru batzueri fidantzapeko askatasuna ezarri zaie ekintza politikoetan parte hartzeko debeku zehatzarekin.

Egoera honetan, Lokarrik beren askatasuna eskatzeko kanpaina bat abian jarri du helburu bikoitzarekin: 1) Ezker Abertzale tradizionaleko buruen eta sektore politiko honen osotasunaren oinarrizko askatasun demokratikoen errespetua exijitzea eta 2) oztopo guztiak gelditzeko aldarrikatzea estrategia politiko berri bat defini ahal dezaten.

Auzitegi Nazionala eta euskal eta espainiar gobernuei zuzendutako eskaeraren testua Lokarriren orrian sinatu daiteke.

Lagundu kanpaina zabaltzen.

Kanpaina zabaltzen lagundu nahi baduzu, hainbat aukera eskaintzen dizkizugu:

- Twitter eta Facebook bezalako sare sozialetan elkarbanatu ekimenaren esteka.

- Ekimena izenpentzeko formularioa sar dezakezu zure blogean. Html kodea ematen dizuegu.

- Kanpainaren banner-a sartu zure blogean. Orri honen goiko aldean aurkituko duzu.

- Idatzi zuenean euskal eta espainiar gobernuen Twitter profilei.

Maialen Lizarralde,  partaidetza arduraduna Lokarrin

Oihanaren mutil-laguna atxilotuta dago mugimendu politiko baten militante izateagatik, inkomunikatuta, abokatu eta medikurik gabe. Jabi bizkartzainarekin bizi da, mehatxatuta eta beldurrez. Auzokideak dira. Eta gurutzatzen direnean mespretxu begirada botatzen diote elkarri. Jabik ezin du jasan Oihanaren bikotearen argazkiak kalean ikustea, ez du ulertu nahi, ez da justua eta kitto. Oihana isildua eta iraindua sentitzen da, badaki Jabirentzat legezkoa dela bere bikotearen egoera, eta min ematen dio, amorrua. Biak zapalduak… eta elkarren zapaltzaileak?

Zapaldu/zapaltzaile ereduak Paulo Freire pedagogo brasildarrari zor dizkiogu, hezkuntza askatzaile bat sortu zuena zapalduek binomio hau gaindi dezaten. Bere garaian, noski, oso argi zegoen: landatarra/jauntxoa, ikaslea/polizia, langilea/ugazaba… Baina hemen eta orain? Pedagogia hau antzerkira eraman zuen Augusto Boalek erantzun zion galdera honi: hemen (Europan esan genezake), zapaltzailea barruan dugu. “Buru barruko polizia” izena jarri zion. Gizenak gaudela esaten digu, inorekin ez fidatzeko, min emango digutela, beldurra sartzen digu, berekoikeriaz jokatu behar dela esaten digu irentsi ez gaitzaten…

Jabiren zapaltzailea Oihana al da, eta alderantziz? Edo belarrietan tapoiak jartzen dizkigun barruko polizia hori da? Bihotza hozten diguna, itsutzen gaituena? Hitz bitan, nor da benetako etsaia?

Arazoak ez dira pertsonak, barruan ditugun zapaltzaile horiek baizik. “Zu zara nire arazoa!” arrazoibidea gainditu behar dugu, eta “zapaltzen zaituen hori da nire arazoa” esaten hasi. Are gehiago, “zapaltzen zaituen hori gaindituko dugu elkarrekin, ni ere zapaltzen nauelako” adierazi beharko genuke. Utopikoa? Utopikoa horrela jarraitzea litzateke, mina eta amorrua etengabe elikatuz, irteerarik gabeko bide ilun honetan noraezean ibiliz, estropezuka.

Lehendakariak, torturatzaileak, militanteak, okindegikoak, kazetariak, Oihanak, Jabik… denok dugu gure zapaltzailea barruan sustraituta. Eta eginarazten digunaren erantzule gara “buru barruko polizia” hori deuseztatzen ez dugun heinean. Aska gaitezen, behingoz, bestea etsai bezala ikusarazten dizkigun kateetatik.

Pello Zabala, Arantzazuko fraile frantziskotarra

Arantzazun eliza berria jasotzen ari zirenean, kriptan genituen mezanagusi eta elizfuntzio guztiak. Sermolarien artean gogokoa nuen aita Julian Alustizaren jardun patxadakoa: “anai-arreba maiteok, bake eta on guztioi”. Horrelaxe abiatzen zuen euskara gozo lasaian bere esan baketsu baregarria.

Bakearen eta onaren mezua jaulki zitzaigun orduko 10-12 urteko mutiko gaxteoi. Arantzazuko giro baketsu huraxe genuen bakegarri. 1950eko hamarkadan ezin zen euskaraz jendartean hitzegin. Eliza gutxi ziren igandeko sermoia euskaraz egiteko lizentzia zutenak: Arantzazu bat, euskal jendea zetorrela gogoan.

Gustatzen zait “Bake eta On” aurretik dudala hastea nire jarduna. Asisko gure anai ttikiaren gomendioa dugu frantziskotar fraileok. Bakezale eta baterale bizi eta azaltzeko gonbita eta erregela utzi zigun. Asis izan da bake eta batasun pausoen hiria, bai Frantziskoren garaian bertan eta baita Juan Paulo II aitasantuarenean ere. Frantziskok bertako ‘Podestá’ agintaria eta gotzainaren arteko sestra gaiztotua bakeratu zuen. Juan Paulok munduko erlijioburuak bildu zituen Asisen, denen artean bake otoitza egiteko.

“Bake eta On” guztioi. “Hauxe bedi zuen diosala”, gogoratzen digu Frantzisko ttikiak bere testamentuan: “Jaunak agertu zidan, agur gisa hau esateko: Bakea dizula Jaunak”. Ohitura ongi errotua zeraman hasiera baketsu haren lehen urratsetatik. Bere prediku guztietan, bildutakoei Jankoaren hitza iragarri aurretik, bakea opa izaten zien esanez: “Jaunak eman diezazuela bakea!”

Eta hala gomendatzen zigun bere itzal frexko bakezkoan jarraitu nahi genion guztioi: “Ahoz hotsegiten duzuen bakea, oparoago izan dezazuela zeuen bihotzetan. Ez eman inori haserrebiderik, ez galbiderik; baizik eta, zeuek otzanak izanik, eragin guztiei bakera, onberatasunera eta bihotz-batasunera. Honetarako izan baikara deituak: zaurituak sendatzeko, hausturak lotzeko eta oker dabiltzanak zentzarazteko.”

Gure Asisko anaia ttikiak denentzat zuen amodio aparta, Jainko Bizi Nagusiarengandik zetorkiona, anai-arreba guztientzat halaxe, kreazio osoarentzat bestekoa. Barruan gure baitako potzu hondoko isil sakonean, bertara jaitsiaz gero, zer topatzen duzu, bake isil zabal ta sendoa ez bada? Horixe topa dezagun gure baitan, eta egin topa, gogotik topa, parean topo egiten dugun guztiekiko. Bake eta On!

Pedro Urquijo, hezitzailea

Parece ser que E.T.A. en su último comunicado manifiesta su voluntad de apostar por la vía política y de participar en un proceso democrático. Si nos transportamos a través de la memoria veinticinco o treinta años atrás, cuando en las manifestaciones de H.B. se coreaba aquello de “amnistia ez da negoziatzen”, podemos pensar que la izquierda abertzale ha hecho un largo recorrido. Si en aquella época E.T.A. hubiera hecho público un comunicado como este último, muchos habríamos pensado que estábamos ya a las puertas del final de la violencia. Sin embargo, no se ha visto una explosión de alegría en ninguno de los sectores de la sociedad vasca. Por el contrario, ha sido acogido con agrado en el mejor de los casos, con incredulidad por parte de muchos y con reserva y escepticismo entre la mayor parte de la gente. Y eso que llevamos ya bastantes meses sin asesinatos. ¿Qué está pasando?

Entiendo que después de medio siglo, E.T.A. y las organizaciones sociales que la apoyan han demostrado todo lo que tenían que demostrar en lo tocante a la credibilidad de sus amenazas. Ya todos sabemos que hay que tomárselas en serio. Que unos sientan más cerca que otros el aliento de la fiera se debe a un cálculo de probabilidades. No todos a los que se ha asignado un número en esa lotería de la muerte pueden resultar premiados. Así que muchos de los amenazados viven su situación con el mismo desprendimiento distraído con el que la mayor parte de los que sólo jugamos uno o dos décimos esperamos que se cante el Gordo de Navidad. Ahora bien, el clima social no mejora mucho con eso. Puede ser que no estemos obsesionados con la posibilidad que nos pongan una bomba en el coche, pero seguimos sintiendo la misma presión en mil situaciones de la vida cotidiana. E.T.A. y sus mariachis han logrado lo que el futbolista Pelé consiguió al final de su carrera: no necesitaba esforzarse mucho, porque cuando recibía la pelota los defensas ni le entraban; sabían que lo más probable era que los driblara, que es lo que había estado haciendo infaliblemente durante muchos años, así que se limitaban a vigilarlo expectantes, a ver que hacía. Y lo que hacía era repartir juego a sus otros diez compañeros de equipo. De esa manera ganaron los brasileños su tercer campeonato mundial. Los entendidos en fútbol dicen que Pelé logró lo más difícil, que es la simplicidad. Del mismo modo, E.T.A. a estas alturas no precisa ni gastar munición. Sigue condicionando nuestra sociedad y sometiéndola a presión sin necesidad de mover un dedo. Es como vivir de las rentas de los muchos cientos de asesinatos que avalan su contrastada eficiencia.

Para que dejáramos de sentir la amenaza de E.T.A. haría falta que experimentara una especie de conversión. Esto no es, contra de lo que pueda pensarse, un subterfugio para ponerle el listón tan alto que no pueda saltarlo; no es porque en el fondo no queramos que E.T.A. desaparezca, que es la acusación que muchas veces se hace a los que se oponen a la negociación. Es porque con una E.T.A. inactiva y partícipe, a través del partido o de las organizaciones que sean, en la vida política, muchos vascos seguirían sintiéndose amedrentados, el resentimiento no desaparecería en miles de familias y la amargura se adueñaría de todas las víctimas cuando vieran a sus verdugos rentabilizando personal y políticamente la violencia que ejercieron sobre ellos, mientras ellos permanecían sin responder con la misma moneda confiando en que algún día las instituciones públicas hicieran justicia legítima.

Es imprescindible que reconozcan su culpa. Sí, “su culpa”, porque si el concepto de culpa no se puede asociar al que introduce el asesinato como elemento estratégico, entonces más vale que borremos la palabra “culpa” del diccionario. Es verdad que nadie tiene personalmente la autoridad de juzgar las faltas de otros, pero aquí no se trata de ponernos en el papel de juez, sino de obtener garantías de que su nueva actitud no es sino un movimiento más de ese sudoku que E.T.A. inició el 27 de junio de 1960. Ese día, según cuenta José Antonio Pagola, en su libro La ética para la paz, una niña de 22 meses, Begoña Urroz Ibarrola, fue la primera víctima mortal de E.T.A., por efecto de la explosión de un artefacto colocado en la estación de Amara. Luego vino lo de Melitón Manzanas y todo lo demás, pero el comienzo fue el ejercicio de la violencia sobre una persona inocente por completo, sin matices de ningún tipo que hicieran a ella y a su familia merecedoras de tal agresión. Cuando alguien o algo empieza una trayectoria asumiendo el sacrificio de un niña en aras de unos objetivos políticos y, en vez de considerarlo en términos morales, lo sitúa en una perspectiva histórica, entonces todo lo que siga a continuación no podrá ser sino monstruoso. Va a hacer falta algo más que un aséptico comunicado para que nos olvidemos de eso.