bannerbanner



Bake prozesua bultzatzeko Batzordearen aurkezpena streaming bidez

2013.12.21 (10:30 am)

Astelehenean, abenduak 23, Bake prozesua bultzatzeko Batzordearen aurkezpena zuzenean jarraitu ahal izango duzu, 11.30etatik aurrera

Bake Bideak eta Lokarrik gizartearen aniztasun zabala irudikatzen duen pertsona talde baten eraketa bultzatu nahi dute. Talde horren funtsezko helburua instituzio, alderdi eta bake prozesuan inplikatutako beste aktoreekin gomendioen inplementazioa kudeatzea litzateke.

Euskal Herrian Bakearen aldeko Topaketa Kontinentala

2013.10.16 (4:00 pm)

Ostegunean, urriak 17, 18.00etatik aurrera zuzenean jarraitu ahalko duzu Euskal Herrian Bakearen aldeko Topaketa Kontinentala



Live streaming video by Ustream

Bakea tokian-tokian eraikitzen

2013.10.10 (12:13 pm)

Bakearen aldeko Alkateen Konferentzia burutzen ari da gaur eta bihar Donostian. “Bakea tokian-tokian eraikitzen Nazioarteko Konferentzia” izenburupean herri eta hiri anitzetako alkateek bere esperientzien berri emango dute egitarau zabala osatuz.

Bake prozesuan aurrera egiteko beste eskualdetako esperientzietatik hainbat gauza ikas ditzakegula uste dugu. Horregatik, hemen duzue hitzaldiak zuzenean jarraitzeko aukera:

Watch live streaming video from donostiakoudala at livestream.com

Ibilbide luzeko Gomendioak

2013.06.20 (11:18 am)

Bake Prozesua bultzatzeko Foro Sozialaren Gomendioek, hilabete eskasean, ibilbide luzea egin dute eta sostengu garrantzitsua jaso dute. Aurkeztu ziren egunean, Andy Carl-ek, Conciliation Resources-eko zuzendari exekutiboa eta Foro Sozialeko errelatoreak, gatazkak konpontzeko gizartearen parte-hartzea ezinbestekoa dela nabarmendu zuen.

Gomendioen aurkezpenak jakinmin handia sortu zuen

Gainera, Bertie Ahern-ek, Irlandako Lehen Ministro oihak, erakunde antolatzaileei gutun bat helarazi zien, non gomendioak arrazoitutako iradokizun sail bat bezala definitzen zituen, “ez dira inposizio edo patroi zehatzak, baizik eta mundu osoko esperientzia ezberdinetan oinarrituta indarkeria eta bere amaieratik sortzen diren eta ezinbestean zailak diren gaiak nola jorratu daitezkeen proposatzen dutenak”. Gutunak orain euskal herritarrei eta bere ordezkariei “aukeren une berri honetan, erronka hauei aurre egiteko erarik onena zein den finkatzea” dagokiela azpimarratzen zuen baita ere.

Proposamen hori jasoz, Foro Sozialaren sustatzaileek eztabaidarako eta topaketarako Gune Irekiak antolatu zituzten Iruñean eta Bilbon. Batzar horietan herritar anonimoek, eragile sozialek eta ordezkari politiko eta sindikalek oinarrizko adostasunen, desarme eta desegitearen, preso eta iheslarien itzultzearen eta Giza Eskubideen bermearen inguruan dituzten ideiak partekatu eta kontrastatu ahal izan zituzten.

Gomendioak eztabaidatzen Iruñeako Gune Irekian

Bertan entzundako ahotsak eta sortutako ideiak bake prozesuan aurrera egiten jarraitzeko lagungarriak eta bultzada bat dira.

Gomendioak instituzioetan

Arlo instituzionalean, Gomendioak Nafarroako Parlamentura eta Eusko Legebiltzarrera helarazi dira, bai eta Parlamentu Britainiarrera ere.

Lokarriko ordezkariak Eusko Legebiltzarreko presidentearekin

Lehenengo hitzordua Bakartxo Tejeriarekin izan da, Eusko Legebiltzarreko presidentearekin alegia. Lokarriko ordezkaritza batek Gomendioak eskura eman zizkion eta talde parlamentarioen arteko lankidetza, elkarrizketa eta adostasuna sustatzeko indarrak bikoiztera animatu zuen presidentea. Halaber, Bake eta Bizikidetzarako lantaldean agerraldi bat izatea eskatu zion gomendioak legebiltzarrean aurkezteko helburuarekin.

Nafarroan, Bizikidetza eta Nazioarteko Elkartasun Batzordearen lan saio batean aurkeztu ziren Gomendioak. Lan saio hau Nafarroako Sozialistak, Bildu-Nafarroa, Aralar-Nafarroa Bai eta Izquierda Ezkerra talde parlamentarioek eskatu zuten, bai eta Manu Ayerdi legebiltzarkide ez-adskribatuak ere. Nafarroako Parlamentuan ordezkatuta dauden talde guztiak hor zeudela baliatuz, Lokarrik elkarbizitzaren erronka nagusien inguruan akordioak lortzeko eta bake prozesua bultzatzeko berariazko batzorde bat sortzea eskatu zuen.

Nafarroako talde parlamentario guztien aurrean Gomendioak aurkezten

Nazioarteko ibilbidea

Gure mugaz haratago ere Gomendioak zabaltzeko aukera izan dugu. Ekainaren 4ean Parlamentu Britainiarrean aurkeztu genituen “All-Party Parliamentary Group on Conflict Issues”-ek (Gatazkei buruzko Talde Parlamentario Alderdi Anitzak) antolatutako ekitaldi batean eta maiatzaren amaieran, Paul Rios, Lokarriko koordinatzailea, Noruegan izan zen Osloko Univertsitateko Bakearen Ikerketa Institutuak, PRIO delakoak, antolatutako mintegi batean Foro Sozialaren ondorioak azaltzeko.

Ibilitako bidea eta ibiltzeke dagoena

Gomendioak bake prozesua eta bizikidetza bultzatzeko abiapuntu on bat izan daitezkela uste dugu. Horregatik, uda ostean, beste esparru eta instituzioetan aurkezten jarraituko dugu, bide luzea baitute oraindik ibiltzeke.

Foro Sozialaren berriak

2013.04.29 (5:25 pm)
Maiatzean, bake prozesua indartzeko Foro Sozialeko gomendio eta ondorioak aurkeztuko dira. Momentu horretara arte, eta zuri informazioa eskaintzen jarraitzeko asmoz, Foroan hartutako konpromisoari eutsiz, azken berriak helarazten dizkizugu.

Hitzaldien bideoak

Foro Sozialera gerturatu ez bazinen edota han azaldutakoa gogoratu nahi baduzu, hitzaldi bakoitzaren bideoak hemen ikus ditzakezu (momentuz bakarrik gaztelaniaz). Horrekin batera, hemen ekitaldiko argazki sorta bat ikus dezakezu.

Erantzunik gabeko galderak

Denbora falta zela eta,  publikoak mahaigaineratutako galdera batzuk ez ziren Foro Sozialean erantzun. Hizlariek idatziz erantzuteko konpromisoa hartu zuten. Euren erantzunak hemen irakurri ditzakezu. Are gehiago, hizlariek euren mintzaldietan erabilitako aurkezpenak ere hemen ikus ditzakezu.

Streaming Foro soziala

2013.03.12 (2:31 pm)

Foro Soziala erakunde anitz eta pluralek batera nazioarteko erakundeekin elkarlanean burututako ekimen bat da. Haren xedea gizartearen parte-hartzea sustatzea da bake prozesua bultzatzearren. Martxoaren 14ean, osteguna, Iruñean eta martxoaren 15ean, ostirala, Bilbon izango da.
Dagoeneko tokiak beteta daude. Dena den, bake prozesua indartzeko Foro Sozialeko saioak bakeforosoziala.org web orrialdeetan streaming bidez jarraitu ahal izango dira edo hemen bertan:

Ipar Irlandara zubiak igaroz

2013.01.15 (10:18 am)

Maialen Lizarralde
Maialen Lizarralde, Lokarri

Berradiskidetze zubiak eraikiz” proiektutik urte bete igarota, sentsibilitate ezberdinetako gazteek osatutako talde batek Belfastera egin zuen bidaia Lokarrirekin joan zen azaroaren 28tik abenduaren 2ra. Zehazki, Lokarrik proiektuaren aurkezpenean azaldu zuen bezala, Euskadiko Gazteria Sozialistak, Gazte Abertzaleak, Ezker abertzalea, EGI eta Alternatibako kideek hartu zuten parte esperientzian, Lokarriko bi pertsonekin batera.

Aurtengo bizipenaren ondorioa oso positiboa da berriz: Ipar Irlandako prozesua zuzenean ezagutzeak eta bizipenean parte hartzen duten pertsonen arteko elkarbizitza biziak beste eguneroko testuinguruetan lortzea zailak diren ikaskuntza, elkarrizketa eta konpromiso prozesuak eragiten ditu.

Zaila da, baita ere, ikasi eta bizitako guztia azaltzea, baina jarraian bidaiaren kronika labur bat eskaintzen saiatzen gara.

1. eguna: Dublin

Taldearen lehenengo geltokia Dublinen izan zen, bere parlamentuan, gure anfitrioia zen Ruairi Rowan-ekin. Instituzioa ezagutu genuen Sinn Féineko gazteen eskutik eta laburki Gerry Adams agurtu ahal izan genuen, Sinn Féineko ordezkariekin bilera batean parte hartu aurretik. Bilera horretan zegoen, besteak beste, Eoin Ó BroinMatxinada. Historia del movimiento juvenil radical vasco” (Txalaparta) liburuaren autorea. Batzarrean elkarrizketaren garrantzia, gazteen paper garrantzitsua edo nazioarteko sostengua bezalako gaiak azpimarratu ziren. Dena blokeatuta dagoela ematen duen uneetan pazientziaren garrantzia nabarmendu zuten: “beti hartzen du uste baino denbora gehiago”, zioten. Eguna Dublineko toki esanguratsuetatik zehar Sinn Féinnek antolatutako ibilaldi historiko batekin bukatu genuen.

2. eguna: Belfast, iraganera eta etorkizunera bidaia

Bidaiaren bigarren eguna, jada Belfasten, Healing Through Remembering-en egoitzan antolatutako mahai inguru batekin hasi zen Brian Rowan eta Eamonn Maille kazetariekin, Alliance Party eta Northern Ireland Youth Forum-eko gazteekin eta UDA talde armatu unionistako kide izandako Jackie McDonald-ekin. Solasaldia zinez interesgarria izan zen.

Horma-irudiak Sandy Rowen, gune unionista

Kazetariek beren bakearen aldeko paper aktiboa nabarmentzen zuten: alde guztiekin hartu-emanak dituzten agenteak izanik, gertatzen zena kontatzeko ardura zuten, egiaren prozesuarekin zerikusia duena. Prozesu horri azalpen edo informazio prozesu deitzea egokiagotzat hartzen zuten, eta ez da salaketarekin, erruarekin edo barkamenarekin nahastu behar, eta batez ere, ez da politikoen arteko “erruen” egozpen bataila bat izan behar. Gure taldetik gobernua mugitzen ez denean zer egin daitekeen galdetzean, zera erantzuten zuten: “ez du merezi gobernua kritikatzen tematzeak. Limurtu, pedagogia egin eta, batez ere, lengoaia berri bat erabili behar da. Bakea ez datza exijentzietan, baizik eta bakoitza konpartitzeko prest dagoen horretan. Arriskuak hartu eta deserosoak diren gauzak egitea eskatzen du”.

Bertako gazteek ere azpimarratu zuten gertatutakoaren irudi osoa kontatzearen garrantzia, gatazkaren arrastoak haien belaunaldira ere iritsi baitira mesfidantza eta erru bezala, eta beharrezkoa da hesiak apurtzea.

Jackie McDonald
Jackie McDonald

Jackie McDonald berak ere berretsi zuen: giltza gazteen artean dago, indarkeriaren zama haiengana ere iritsi baita: “Gertatutakoa kontatu behar zaie, erromantizismorik gabe, harrotsaunik gabe: hau egin genuen eta ezin da errepikatu”, zioen. Preso ohi bezala kartzelatik ateratzean bizitzen dituzten zailtasunez eta edozein bake prozesutan duten ezinbesteko paperaz ere aritu zen.

Elkarrizketa honen ondoren, taldea Ipar Irlandako parlamentuari bisita egitera joan zen Stormont-en. Bere funtzionamendua eta berezitasunak ezagutu zituen, parlamentuko lehendakari den William Hay-ekin bildu zen eta Sinn Féin, DUP, SDLP eta UUP alderdietako legebiltzarkideekin hizketaldi batean hartu zuen parte, urte batzuk arte elkarren etsaitzat hartzen ziren ordezkariak mahai berean esertzeko gai direla ikusiz.

3. eguna: Burdin hesiek badiraute, hormek hitz egiten dute

Hirugarren egunean komunitateen arteko harremanetan lan egiten duen Intercomm erakundea ezagutzera joan ginen. Hainbat pertsonekin solasalida izan genuen han, haietako asko preso ohi unionista zein errepublikarrak, gaur egun Intercomm bezalako proiektuetan elkarrekin lankidetzan ari direnak. Benetako bake prozesua gizartearen oinarrietan gertatzen dela eta gertatu behar dela azpimarratu zuten, eta hor aske geratutako presoek ezinbesteko papera izan zuten eta dute. Hala ere, denek baieztatu zuten birgizartearatzeak dakartzan zailtasunak, baliabide praktikoak edo sortutako gorroto soziala kasu. Gure taldeak galdetu zien ea nola azalduko lioketen beren bilobei bakoitzaren kontakizun pertsonala, eta hainbat gauzen inguruan hitz egitea oso zaila dela baieztatu zuten, betiere, beharrezkotzat hartuz “buruak desarmatzeko”. “Ez gara pertsona txarrak. Gauza ikaragarriak egin dituzten pertsona onak gara”, azaldu zuen batek.

Bilera Intercomm-en egoitzean

Haietako batek, talde armatu unionista bateko kide izandakoa eta egun gizarte langilea eta doktoregai den John Howcroft-ek, Belfasteko iparraldeko auzo batzuk ezagutzera eraman gintuen, indarkeria gehien bildu duen gunera hain zuzen. Lehen banaketa eta indarkeria bultzatzen zuten eta bizikidetzaren aldeko baloreak sustatzeko berrituak izan diren horma-irudiak, komunitateek normaltasunez harremanak izateko helburuarekin ireki egin diren hesiak edo gune oso gatazkatsuetan bi komunitateetako pertsonak hartzen dituen eraikin eraberrituak erakutsi zizkigun. John beraren adibidea ere oso adierazgarria izan zen.

4. eguna: Falls Road, Brian Rowan-ekin

Brian Rowan kazetaria bake prozesuan zehar jazotako gertakari askoren lekuko zuzena izan da, eta bera izan zen Falls Road inguruko gune errepublikarrak ezagutzera eraman gintuena, berak bizitako mugarri horiei buruzko pasarteak kontatzen zizkigun bitartean. Horma-irudiak eta biktimen memorialak ikusi genituen, eta kafe bat hartu genuen urteetan zehar bildu zuen altxorra erakusten zigun bitartean: azken urteotako dokumentu, egunkari-zati eta argazki esanguratsuz betetako karpeta bat, besteak beste, IRAren su-etenaren adierazpen originalak barne. Preso errepublikarren museoa ere ikusi genuen, Tar Anall-en Seanna Walsh-ekin bildu baino lehen.

Seanna Wals IRAren su-etenaren jatorrizko adierazpenarekin

Seanna Walsh-ek 21 urte pasa zituen espetxean IRAko kide izateagatik. Bobby Sands-en laguna zen, eta bera izan zen 2005ean IRAk su-etena iragartzen zuen adierazpena irakurri zuena. Azken urteotako prozesuaren bere kontakizuna eskaini zigun: “ez da katoliko eta protestante edo errepublikar eta unionisten arteko gatazka bat. Guk IRAn argi genuen gure borroka britainiar okupazioaren aurka zela, britainiar Gobernuaren aurka, eta ez unionisten aurka”. Indarkeriaren zirkuluak inora eramaten ez zuela ikusi eta britainiar Gobernuarekin negoziatzen saiatu behar zirela ondorioztatu zuten, eta denak iritsi ziren ondorio berera.

IRAko disidenteen inguruan ere aritu zen, helburu argirik gabeko gutxiengo bezala definituz, eta baita 1998 urtean adostutako presoen askapen prozesuaz, barkamenaz, egiaz eta biktimez ere. Bukatzeko, taldeak galdetu zion nola sentitu zen IRAren su-etena iragartzen zuen adierazpena irakurri zuenean, eta hunkituta erantzun zuen “harro eta ohorez”.

SDLPko ordezkariekin topaketa

Bidaiaren agenda bizia SDLP alderdiko gazteekin pub batean egindako bilera informal batekin bukatu zen. Besteak beste, beren harridura eta nolabaiteko miresmena azaldu ziguten sentsibilitate hain ezberdinek osatutako gure taldea ikustean elkarrekin eta konfiantza handiko harremanarekin bizipen hau konpartitzen. “Betidanik ezagutzen zaretela ematen du”, zioten. Gazterien artean harremanak egon arren, halako esperientzia baterako elkartzeko gai izango ote ziren ez zekitela esan ziguten. Guri bisita egiteko gonbitea luzatu genien.

Izan ere, Ruari Rowan-ek artikulu honetako gure bisitaren inguruko kronikan, ikaskuntzak bi noranzkotan izan zela ematen du, eta ikasitakoak berradiskidetzearen zubiak igarotzen ditu Euskal Herria eta Ipar Irlandaren artean eta baitan.

Oharra: taldea itzuli eta ordu gutxitara, egun indarrean dirauen britainiar banderekin lotutako gatazka sortu zen Belfasten. Gatazka honen garapenari jarraipena ematea, bildu ginen pertsonek konpartitzen zizkiguten hausnarketekin lotuz, oso baliagarria izaten ari da. Bakerako beren bidea zailtasunez beteta dagoela eta kontatzen ziguten “hartutako zama” hori egon badagoela ikusten dugu, eta gure babesa adierazten dugu indarkeria adierazpen hau bideratu ahal dezaten, berriz ez errepikatzeko.

Azkenean, Elkarri-k gauza bakarra lortu zuen

2012.12.20 (11:41 am)

Jonan Fernández, director de Baketik
Jonan Fernández, director de Baketik

Elkarri-k eragina izatea lortu zuen soilik. Bakearentzat eta geure gizartearentzat eragin sozial eta politiko positiboa, batez ere.

Gaur Elkarri-k 20 urte beteko ditu. Horrelako oroitzapenak ekintza gogoangarriak eta lorpenak zerrendatzen dituzten gorazarreetatik gertu egoten dira. Ez da hori nire asmoa. 14 urtez Elkarri-ko koordinatzailea izateko aukera izan nuen, eta bi edo hiru gauza baino ez ditut azpimarratu nahi, urte haietan geneukan ikuspegia perspektibarekin begiratuta eta esperientzia hark gaur egun eskaintzen duen atzera begirakoa kontuan hartuta.

Autokritika batekin hasiko naiz. Elkarri-n berandu jabetu ginen biktimen gaiak zeukan garrantzi errealaz. Berandu iritsi ginen, eta iraganaren berrikuspen kritikoa egitea komeni den denbora honetan, hori aitortu egin behar dugu. Aurreiritziek eta mesfidantzek batere laguntzen ez zuten arren, galdutako denbora berreskuratzen saiatu ginen. Arlo honetan, geure ekarri zehatzena eta korrontez kontrakoa biktima guztiak aintzat hartzeko premia azpimarratzea izan zen, giza eskubideen inongo urraketarik baztertu, nahastu eta parekatu gabe.

Elkarriren lehen kartela

Aldi berean, nire iritziz, Elkarri-ren erabaki onena izan zena azpimarratu nahiko nuke: desegiten jakitea. Eta ez bakarrik (hori ere baden arren) bere amaieran Lokarri eta Baketik sortu zirelako, baizik eta batez ere beste arrazoi bategatik: bitartekoa helburu ez bilakatzea. Hain zuzen ere, Elkarri horregatik desagertu zen, 13 urteren ondoren. Mugimendu hura tresna sozial ona izan zen ordura arte, eta bere xede nagusia betea zuen: elkarrizketaren ideia gizartean eta politikan nagusitzen laguntzea indarkeriaren eta inkomunikazioaren aurrean. Zalantzarik gabe, lorpenekin eta konpondu gabeko arazoekin. Bere arrakasta luzatzea modu artifiziotsuan tentaldi egingarria zen. Nolanahi ere, bere zikloa amaitutzat ematea erabaki genuen, Elkarri, besterik gabe, beti izan behar zuena izan zedin: bitartekoa, eta ez helburua.

Bidaia haren paisaiaren parte izan ginenontzat bizitzaren eskola izugarria izan zen Elkarri. Oso ideia samurrak defendatu zituen; garrantzitsuena elkarrizketa gatazkak konpontzeko metodo eta indarkeriaren alternatiba gisa. Apustu hau zintzoa baldin bada eta pertsonalizatzen baldin bada, egiaren bilaketa partekatzearen baliokidea da, jakinda norbera ez dela bere jabea. Nola defenda daiteke horrela elkarrizketa bizitza pertsonalean, familian edo sinesmen soziopolitikoetan izango dituen ondorio praktiko guztiengatik interpelatua sentitu gabe. Askotan esan izan dugu gu ez ginela izan Elkarri egin genuenak, Elkarri-k gu egin gintuela baizik.

Elkarri-rekin ikasi genuen guztiaren artean irakaskuntza nabarmen bat dago. Helburu baten alde borrokatzen garenean ezin gara borrokatu lortuko dugun espektatibarekin. Hori espektatiba faltsua da. Gizakion izaera mugatuaren neurrira egindako espektatiba bakarra baldintzak sortzea da. Bakearen aldeko geure borroka horrela begiratzeak etsipenean ez erortzeko eta «insistentzialismoa» garatzeko aukera eman zigun.

Manifestazioa Bilbon - 2002
Elkarriren manifestazioa Bilbon – 2002

Orain esatera noana oso subjektiboa da, baina ezin dut esan gabe utzi: Elkarri-n jende miresgarria elkartu zen. Noizean behin ikusten dugu elkar edozein aitzakiarekin edo «abenduaren hogeietan». Geuregan utzi zuen aztarna sakona izan zen, eta guztiok aitortzen dugu hori, adierazteko aukera dugun bakoitzean.

Niretzat garrantzitsuena den ideia batekin amaituko dut. Argiekin eta itzalekin, errealitatea horrela delako beti, azkenean, 14 urteko lanaren ostean, Elkarri-k gauza bakarra lortu zuen. Orduan ez genekien hori izango zenik lortu behar genuena. Beste burutazio batzuk eginak geneuzkan, baina azkenean horixe izan zen emaitza.

Elkarri-k eragina izatea lortu zuen soilik. Bakearentzat eta geure gizartearentzat eragin sozial eta politiko positiboa, batez ere. Denborarekin ikasi dut hau dela eduki daitekeen itxaropenik altuena: eragin ona izatea lortzea.

Oharra: Elkarri-ko abentura osatu zuten eta ondoren Lokarri-koa edo Baketik-ekoa osatzen ari diren pertsona guztiei eta bakoitzari esker on hunkitua adierazteko idazten dut artikulu hau.

“Hau konponduko baldin bada presoak ere aintzat hartu behar dira bere humanotasunean”

2012.11.06 (11:02 am)

Joan den urriaren 27an Zinez ekoiztetxeak bere azken lana pantailaratzea lortu zuen eta jada herriz herri hedatzen ari da. “Barrura begiratzeko leihoak” filmak bost presori buruz bost zuzendarik kontatzen dituzten bost istorio jasotzen ditu. Josu Martinez proiektuaren koordinatzailea izan da.

Elkarrizketa hau urriaren 9an argitaratutako H@ritu aldizkariaren 41. alean jasota dago


Zein da “Barrura begiratzeko leihoak” filmaren helburua? Zein bidali nahi zenuten mezua?

Normalki komunikabideetan agertzen ez diren pertsonak, edo desitxuratuta agertzen direnak, pertsona izaera hori ere ukatuta agertzen diren pertsonak, beste molde batez gizarteari aurkeztea zen gure asmoa. Hau da, presoak ikuspegi humano batetik ateratzea pantailara.

Nire ustez, estatuak, egiten dituen ankerkeriak egiteko, erabiltzen duena zera da: pertsona izaera hori ukatzea; zeren askoz zailagoa da pertsona bati begiak jartzen dizkiozunean edo nolako bizitza izan duen kontatzen duzunean, ba putada bat egitea, ez eta numero bati edo dena delakoa.

Mezua da presoak baino lehen pertsonak direla. Pertsonak dira bere bizipenekin, bere sentimentuekin, bere kontraesanekin, bere ametsekin, bere beldurrekin… Hau konponduko baldin bada pertsona horiek ere aintzat hartu behar dira bere humanotasunean. Enpatizatzea elkar ulertzeko lehenengo pausua da, azken finean.

Zuen pelikulak bizikidetzaren normalizazioan lagun dezlakela uste duzu? Berradiskidetzeari, gizarte ehuna berreraikitzeari lagun diezaioke?

Bai. Hain justu ere hori da ministroak eta jende guzti horrek esaten duena, ez? Pelikula hau biktimentzako umiliagarria izan daitekela, etabar. Eta guk uste dugu ezetz. Gure helburua justu kontrakoa izan da. Bakeari ekarpen bat egitea, ikuspuntu jakin batetatik. Orain beti aipatzen den errelato komun horri beste ahots bat edo beste bost ahots gehitu nahi izan dizkiogu. Eta nik ez daukat problemarik errelato komun horretan denen ahotsak entzutearekin eta uste dut gainera horrela aberastu egiten dela, baina problema da batzuek badutela problema ahots hauek entzunak izan daitezen edo errelatoaren parte izan daitezen. Guk aportazio bat bezala ikusten dugu eta lagun dezakela uste dugu. Emma Goldmanek zioen bezala “elkar barkatzeko lehenengo pausua elkar ezagutzea da”. Bestela ez dugulako sekula elkar ezagutuko eta azkenean bizikidetza hori da, ez?

Zuen esperientziatik abiatuz, zein trataera eman behar zaie gidoiei, protagonistengana hurbiltzeari, azken emaitza “amarillismoan” edo propagandan jausi ez dadin?

Bueno, bi gauza diferente dira amarillismoa eta propaganda. Nire ustez zinemagintzan eta horrelako gauzetan estiloak daude, baina badago norberaren etika kontu bat ere, pertsonaiengan errespetuz urbiltzearena eta ulertzearena. Fikzioarekin dagoen alderik handiena hori da: benetako hezur-haragizko pertsonekin ari zarela eta ez pertsonaiekin. Nire esperientzia zentzu horretan beti izan da oso aberasgarria. Behin dokumentala amaitu eta gero pertsona horiek nolabait zure bizitzaren parte dira eta zu ere pertsona horien bizitzaren parte zara eta harremana mantentzen duzu. Hori da politena, pelikula hauek norberarentzako ikaskuntza bat ere ekartzen dutela. Hau da, ez da bakarrik jendeari egiten diozun ekarpen bat, lehenengo eta behin zeure buruari egiten diozun ekarpen bat da. Pertsona horiek eskuzabaltasun osoz zuk azalean bizi izan ez dituzun bizipen batzuk kontatzen dizkizute, oso gogorrak, eta nolabait bere bizitza hori zure parte sentitzen duzu. Gero hori nola transmititu? Ba estilo diferenteak daude. Batzuen estiloak izango dira melodramatik gertuago daudenak eta beste batzuk askoz ere hauskorragoak eta neurritsuagoak. Hori norberaren baitan dago eta hori maila batzuren artean sartzen den bitartean ez da zentsuragarria. Nire ustez gure filma ez da pasatzen zentzu horretan gehiegi… baina bueno.

Beste kontu bat propagandarena da. Eta hori inportantea da. Propagandak konnotazio negatibo bat dauka. Baina propaganda propagatzetik dator eta ideia batzuk edo zerbait propagatzea, hori berez ez da negatiboa. Eta gure pelikulari buruz esaten dutenean sektore batzuek, besteak beste Jose Luis Rebordinosek, Zinemaldiko zuzendariak, propagandistikoa dela, ba noski dela propagandistikoa! Normalean komunikabideetan agertzen ez den errealitate bat da eta agertzen ez den modu batean bereziki, hori propagatzea delako helburua.

Hor ez dago dialektika bat, egia da. Ez dira agertzen funtzionarioak, ez dira agertzen ETAren biktimak. Baina hori ez zelako helburua. Eta ETAren biktimei buruzko filmak egiten direnean ere ez da agertzen beti eta ez da eskatzen agertzea baita ere torturatu bat. Eta horrek normala dirudi. Orain, beste aldean, presoei buruz egiten duzunean filme bat, orduan bai, orduan agertu behar da beste sufrimendua. Eta bestela propagandistikoa da zentzu negatiboan. Eta hori da arazo honen funtsa eta errelatoaren kontu honetan benetako ardatza. Jende batek ez duela onartzen… hau da, nirea esateko bai, nik esan dezaket nahi dudana; orain, zurea esaten baldin baduzu nirea ere esan behar duzu.

Erraza izan al da zuen istorioen protagonistentzat ireki eta bere esperientzia kontatzea?

Bost pertsonaia eta beste hainbeste ibilbide eta bizipen daude filman. Kasuren batean zuzendari bati hiruzpalau presok ezetz esan zioten, batek baietza eman eta kamararen aurrean jartzea lortu zuen arte. Beste batzuk asko pentsatu behar izan zuten. Eta gero beste kasu batzuetan kamara aurrean jartzera ausartu dira problemarik gabe. Baina gero ekintzak kriston mamuak, etabar ekarri dizkie beste batzuei. Hori norberaren baitan dago. Horrelako dokumental bat, norberari buruz hitz egiten duena eta zure bizitzan markatu zaituzten gauzei buruz hitz egitea kamara baten aurrean, jende pilo batek ikusteko, hori beti da katarsi bat. Nik uste dut katarsi positiboa dela eta terapeutikoa izan daitekela. Eta kasu honetan ere hala izan dela uste dut. Batez ere, horrek badaukalako “errekonozimendu sozial” apur bat. Esan nahi dut: jende hau beti deabrua bezala agertu izan da. Adibidez, Mikel Antzaren semeak bere gurasoak ume bat zenean bere aurrean atxilotu zituztenetik jaso izan duen mezua zera izan da: bazegoela Hitler, Goebles eta gero Antza… Ba, bapatean bere aita pantailan ikustea, berak ezagutzen duen aita hori ere badagoela, hau da, pertsona, bere lagunekin, bere aurrehistoriarekin, nondik datorren, zergatik egin zituen gauza batzuk… Ba mutil horrek zuzendariari esan zion, “joer, eskerrik asko!” Jendeak zera ikus dezakeelako: “gu ere hori gara, gu ere pertsonak gara”. Eta hori inportantea da jende batzurentzako, errekonozimendu soziala diodanean zentzu horretan esaten dut.

Eta terapeutikoa izan daiteke baita ere zentzu horretan. Torturatua izan den neska batek, oso gaizki pasatzen du grabatzerakoan, baina gero filma bukatzen denean besarkada bat ematen dio norbaitek, laztan bat edo begirada bat edo… Igual beste momentu batzutan faltatu zaizun babes bat sentitzen duzu. Eta hori inportantea da.

Filma ikusi eta gero erantzun positiboa jaso duzue protagonisten partetik?

Bai, bai, bai. Azkenean beraiek bai nahi dute “propaganda” egin zentzu horretan, beraiek bai nahi dute beraiekin egin diren gauza injustuak ezagutzera eman eta bere bizipenak ezagutzera eman. Eta orain arte ez dute izan eskubiderik. Errekonfortatuak sentitzen dira, normala den bezala. Eta nahiko lukete hori jende gehiagok ikus dezan.

Publikoa, oro har, halako ikusentzunezko esperientziak ikusteko prest al dago? Edo produktu hauek aldez aurretik kontzientziatua dagoen gutxiengo batentzat daude pentsatuta?

Bakoitzak bere helburua izango du. Gure kasuan helburua guetto-tik ateratzea zen eta pelikula hau ahalik eta jende anitzenak ikustea zen. Pertsona hauek ikusterakoan jendeak esan zezakelako “bueno, bai, hori ere egia da, nik ez ditut aldatuko nire posizionamenduak baina hor agertzen dena egia da ere”. Eta guk horretarako egin dugu. Beste kontu bat da zein puntutaraino utziko zaigun, lehengo gauza, jende horrek ikus dezakeen lekuetan egoten eta bi, gizartea ze puntutaraino dagoen prest berarengandik urrun dauden jarrerak edo egoerak ikusteko. Eta hori zentzu guztietan da, ez bakarrik zentzu honetan.

Guk nahiko genuke, dudarik gabe, pelikula hau zinematan dagoelarik PPko jendea ikustera joatea. Eta inolako aurreiritzirik gabe joatea. Eta seguru gaude hori horrela balitz, aportazio oso ona egingo lukeela. Baina iruditzen zaigu oraindik ere ez dela horrela izango. Eta hau esaten dut ere kontrako zentzuan, eh? Nik, Josuk, ez daukat inolako problemarik ikusteko, gustora ikusten ditut, ETAren biktimei buruzko filme batzuk… beste batzuk ez, iruditzen zaidalako propagandaren zentzu txarrean eginak daudela, baina nik ez daukat problemarik horiek ikusteko eta interesgarria iruditzen baldin bazait joango nintzateke problemarik gabe. Baina iruditzen zait ere, ezker abertzaleko jendeak-eta…, kostatuko litzaiekela ETAko biktimen film bat ikustera joatea, oraindik aurreiritzi haundiak bait daude. Diferentzia horien artean da ETAko biktimei buruz hainbat eta hainbat filme egin direla eta gainera diruz ondo lagunduta eta ondo publizitatuta eta presoei buruz orain arte ez dela filmerik egin.

Gazteria, bakea, espresionismo abstraktua eta legamia kritikoa

2012.10.30 (12:21 pm)

Maialen Lizarralde
Maialen Lizarralde, Lokarri

Zer da bakea, gatazka edo indarkeria? Posible al da lengoaia komun bat? Zer ekarpen egin diezaioke gazteriak bakearen eraikuntzari?

Joan den larunbatean, urriak 27, Lokarrik, Kristian Herbolzheimer-en eskutik (Conciliation Resources), bake kulturari eta gatazken transformazioari buruzko formakuntza tailer bat antolatu zuen, gazteria ardatz harturik. Bertan hainbat gazte erakundetako kideak bildu ziren, elkar entzuteko, bere ikuspegia agertzeko eta galdera horiei guztiei buruzko zertzelada argiago batzuekin irteteko. Besteak beste Alternatiba, Aralar, EGI, Ezker abertzalea, Gazte Abertzaleak, Juventudes Socialistas de Euskadi, Juventudes Socialistas de Navarra, Gazteok Bai, EGK eta STEE-EILAS-eko kideak izan ziren, beste batzuk ezin izan zutela etorri adierazi zuten.

Eguna partehartzaileen artean egindako armiarma sare batekin hasi zen eta egunean zehar erantzun beharreko galdera askorekin. Kristian Herbolzheimer, bake prozesuetan duen esperientzia zabalarekin (Kolonbia eta Filipinas, besteak beste), bakearen eraikuntzan nazioartean dauden joerak azaltzen hasi zen eta mundu osoan indarkeriazko gatazkak nolakoak izan diren eta egun nolakoak diren perspektibaz erakutsi zuen. Zati hau orduek aurrera egin ahala barneratzen joan zen esaldi batekin amaitu zen: Bakea eraikuntza kolektibo bat da. Denok daukagu jokatu beharreko paper bat.

Jarraian oinarrizko zenbait kontzeptu jorratu ziren: bakea, indarkeria, gatazka eta gerra. Zer esanahi dute parte-hartaileentzat? Bakearen eraikuntzaren munduan zer nolako adostasunak daude? Gazteek sakonki eztabaidatu zuten, bakeranzko euskal prozesuaren errealitate konkretuarekin kontzeptuak lotu zituzten, definizio ezberdinak entzun zituzten eta azkenik esanahi komunak antzeman zituzten, esanahiak zein lengoaia ez direla itxiak onartuz, zeozer dinamikoa direla ikusiz, denborarekin eta gizarte eta gizabanako bakoitzaren garapenarekin aldatzen den zeozer direla ulertuz.

Kristianek bakearen eraikuntza zer den azaltzeko laburpen oso bisual bat egin zuen:

Pollock-en koadro espresionista-abstraktu honek lehen begirada batean bake prozesu batek suposatzen duen kaosa irudikatzen du. Kolore ezberdinak, forma ezberdinak, geruza ezberdinak daude, baina denak ezinbestekoak, bakearen eraikuntzaren bideak eta aktoreak ezinbestekoak diren bezala. Kaos sortzailean artelan bat sortzen da azkenik. Ongi atera dadin arriskatu beharra dago, helmuga argi izan, baina zer topatuko duzun ez dakizula onartuz, gauzak egiteko beste modu bat dagoela pentsatuz eta dagoenarekin ez konformatuz, gauza ezberdinak frogatzeko irudimena eta sormena izanez. Egiten duzun horrek ulertezintasuna sortuko du, erreko zaitu ez zaituztela ulertzen sentituko duzulako, baina legamia kritikoa izango diren pertsonak beharrezkoak dira, orea igoarazten duen legamia hori. Hori da bake eraikitzailea izatea.

Eta modu horretan eguna galderak erantzuten eta galdera berriak egiten joan zen: gizarte osoaren parte-hartzea garrantzitsua da bakea eraikitzeko, baina nola egin hori? Gazte bezala, zer ekarpen konkretu egin diezaiokegu bakea eraikitzeari? Sormena, irekiera, antzinako gorrotoetatik aske izatea, normaltasunez erlazionatzeko gaitasuna…

Hogei gazte inguru bildu ziren larunbatean sentsibilitate ezberdinetako gazteen arteko formakuntza tailer batean egun osoa emateko, irekitasunez, jakinminez eta jarraitzeko gogoz. Ez da behar asko gehiago hau bakearen eraikuntzarako ekarpen konkretu bat dela jakiteko. Koadro espresionista abstraktu baten geruza oso bat, non legamia kritiko posibleak bide irregularretatik mugitzen diren, koloretsu, desordena ordenatu batean.